दोन डॉलर आणि "एकमेका सहाय्य करू" पंथ

आमच्याकडे क्रेस्ट फार्म म्हणून एक फार्म टू स्कूल अशी संकल्पना असलेली संस्था (की शाळा?) आहे. मला त्या शाळेची पूर्ण माहिती नाही, पण डॉ. जेन गुडाल यांनी डोनेट केलेली ही संस्था आमच्या भागातल्या शाळेतल्या मुलांना environmental education च्या मध्ये मध्ये संधी देते असं पाहण्यात आहे. केव्हातरी त्यांचा लागवडीचा तुकडा घ्यायचं माझ्या मनात आहे. 

यावर्षीचा लागवडीचा हंगाम आता सुरु होतोय बहुतेक त्यानिमित्ताने मुलांना वाफे, रोपं आणि एकंदरीत बागकाम जवळून पाहता यावं, याची संधी म्हणून शाळेतर्फे एक फिल्डट्रिप जूनमध्ये आयोजित करण्यात आली आहे. शाळेपासून ही जागा जवळच आहे त्यामुळे नाममात्र दोन डॉलर शुल्क भरून पालकांच्या परवानगी आणि इतर माहितीचा हा फॉर्म भरताना एक कॉलम चटकन नजरेत भरला. Would you like to donate for some other student to attend? 

ही सरकारी शाळा आहे, म्हणजे इकडच्या भाषेत पब्लिक स्कूल. इथे सर्व आर्थिक स्थरातील मुलं येतात. शाळेतले बरेचसे प्रकल्प, देणग्या आणि फंडरेझर मधून चालतात कारण सरकारी मदतही आधुनिक सुविधा मिळवायला अपुरी पडत असणार. "एकमेका सहाय्य करू" पंथ हवाच. माझं स्वतःच प्राथमिक शिक्षण सरकारी शाळेत झालं आहे आणि आई-बाबाच जि.प.च्या शाळेत शिक्षक असल्याने मीही याच पंथाची पुरस्कर्ती. फक्त माझ्या पुढच्या पिढीला तसे परिस्थितीचे चटके बसत नसल्याने मी हा पंथ पुढे कसा वाढवावा हे मला नेहमीच त्यांना सहज समजवता येत नाही. असो. नमन काही संपत नाहीये. 

तर तो वरचा प्रश्न मी आमचा फॉर्म भरत असताना मुद्दाम माझ्या पहिलीत शिकणाऱ्या मुलालाच विचारला आणि त्याने नाक उडवून नाही सांगितलं. मला कळलंच नाही की फक्त दोन डॉलरसाठी हा नाही का म्हणतोय? माझ्यातली  ती (वेळ मिळाला तर) संस्कार वगैरे पण करणारी आई जागी झाली आणि मी त्याला माझ्या डिप्लोमाच्या वेळेची गोष्ट सांगितली. 

मला वाटतं चौथ्या सेमिस्टरला आम्हाला एक industrial tour असायची. या भावी इंजिनियर होणाऱ्या मुलामुलींना प्रत्यक्ष कारखान्यात जाऊन तिथले वातावरण आणि इतर तांत्रिक बाबी माहित व्हाव्यात म्हणून. आमच्यावेळी अहमदाबादला जाऊन मग येताना माउंट अबूची सहल करून परत असा प्लान होता. सगळेच जाणार होते पण त्यावेळी आम्ही तिघं भावंडं शिकत होतो त्यामुळे मला काही घरच्यांकडून लगेच चार-पाचशे रुपये फक्त माझ्यासाठी घ्यावे हे पटत नव्हतं म्हणून मी नाही म्हटलं. आमच्या केळकरसरांनी मला बोलवून माझ्याकडून कर्ज घे आणि नोकरी लागल्यावर परत कर म्हटलं. खरं तर आमच्या त्यावेळच्या प्राध्यापकांपैकी सर्वात कडक सरांनी स्वतःहून सांगितलं तर मी कर्ज म्हणून तरी घ्यावं की नाही? पण माहित नाही का मी तरीही नाहीच म्हटलं. काळ काही आपल्यासाठी थांबत नसतो. त्या ट्रीपनंतर का माहित नाही बरेच महिने मला इतर मुलं आणि मी यांच्यात उगीच एक दरी जाणवायची. त्याचा त्रास नाही वाटला पण त्यांच्या तिथले संदर्भ असेलेले विषय आले की मी आपसूक गप्प बसे. अर्थात पुन्हा एकदा, काळ काही तिथेच थांबणार नव्हता. त्यामुळे पुढच्या सेमपासून माझं-त्यांचं मैत्र पुर्ववत झालं. 

तो दोन डॉलरच्या प्रश्नाचा उल्लेख मला माझा जुना प्रसंग आठवून गेला आणि मी तेव्हा ती मदत घेतली असती तर तो एक टप्पा आला नसता आणि ते जे काही टीमबिल्डींग मी मिस केलं ते झालं नसतं असं इतक्या वर्षांनी मला प्रथमच जाणवलं. मी मुलाला थोडक्यात माझा अनुभव सांगितला म्हणजे त्याला ही मदत देण्याची थोडी पार्श्वभूमी यावी. 

माझं सांगून झाल्यावर मुलाने मला शांतपणे विचारलं, "आई, तुला किती पैशे हवे होते?"

मी म्हटलं, "चार पाचशे रुपये". 

मग तो म्हणाला, " पण आई दोन डॉलर?"

आता माझ्या डोक्यात प्रकाश पडला. दोन डॉलर इतकी कमी गरज कुणाची असू शकेल हे माझ्या लहानग्याला जड जात होतं. मग मी एक साधारण पटेल असं उदाहरण देऊन "हम्म, देऊया" हे त्याच्याकडून वदवून घेतलं.

 

बरेचदा या पिढीला "आमच्यावेळी" हा सूर लावायच्या आधी, मुळात त्यांचा त्याच घटनेकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन पहिला तरी तो सूर न लावता काम होईल का, असा एक आशादायी विचार माझिया मनात येतोय. तुम्हाला काय वाटतं? 

 

image credits - free images on net

.......

एक चौसोपी वाडा....आजोबांच्या काळातला...तीन मुलं आणि त्यातल्या एकाच्या वाट्याला आला मधला हिस्सा....घर जुन्याकाळचं  कुडाचं ....कधी कधी दोन दिवस बाहेर गेलं तर बाजूची दोन्ही कुडं एकमेकांशी गप्पा मारायला यायची...असं करता करता या मधल्या घराचा मधला भाग म्हणजे एक छोटा बोळ झाला होता...शेवटी एकदाची भिंत आली पण बोळ तसाच राहिला...त्याची तक्रार त्या घरच्या मालकाने कधीच केली नाही...उलट त्याऐवजी मागच्या वाड्यात चिंचेच्या झाडाखाली खाट घालून उन्हाळ्याच्या रात्री चांदण्याशी गप्पा मारत नैसर्गिक एअर कंडीशनरमध्ये आरामात झोपला...त्याच्या विनोदी गप्पा सुरु झाल्या की हसता हसता झोप कशी यायची कळायचं पण नाही...कुठल्याही गंभीर विषयाला विनोदाकडे कसं वळवायचं हे त्याच्याकडून शिकायला हवं म्हणूनच त्याच नाव त्याला साजेसं होतं...

पावसाळ्यात गावची नदी त्याच्या आंब्याच्या झाडाला भेटायला यायची...तस झाल की कामावरून घरी जायचा त्याचा रस्ता बंद व्ह्यायचा मग "नदी आली", म्हणून तो आमच्याकडे यायचा...त्यात पाचवी ते दहावीसाठी त्याची मोठी मुलगी आमच्याकडे होती त्यामुळे तिला भेटायला पण त्याच्या फेऱ्या व्हायच्या..त्याची परिस्थिती कशीही असली तरी आमच्या घरी येताना त्याचा हात रिकामा नसे...कधी बिस्कीटचा पुडा तर पावसाळ्यात परसात लावलेल्या ताज्या भाज्या किंवा भात झाला की घरचे जाड पोहे काही ना काही गम्मत असे...आणि तो परत गेला तरी एक गम्मत असे....एक दोन दिवसांनी घरात कुठे तरी एक चिट्ठी मिळे...कुठल्यातरी घरगुती ताज्या घडामोडीवर आपले विनोदी मौलिक विचार त्यात असत..नाही तर कधी कधी त्याच्या मुलीसाठी त्याच्याच विनोदी ढंगात काही सूचना..हसून हसून मुरकुंडी वळे....दिवाळी आणि मे महिन्याच्या सुट्टीत त्याच्या घरी गेलं तरी कुणाला तरी बकरा बनवून एक चिट्ठी अशी निघे आणि त्यात तर चिट्ठी लिहिणाराही कुणी तिथे हजर नसणारा नातलग असे....दुपारच्या चहाला करमणुकीचा फराळ...

सुटीचा वार आला की काहीवेळा त्याच्या अंगात बल्लव संचारे. अशावेळी एकीकडे कापून मुरायला ठेवलेल्या कोंबडीचे काही तुकडे पळून चुलीत जात आणि काही वेळाने आमच्या हातात गरम काळसर तुकडा पडला की "ताटात वाढून खा" असले आयांचे नियम धूडकावून ते मट्ट करून वर “आणखी काय भाजलंय रे?” असं म्हणून आम्ही अजून उसकवल्यासारखा माळ्यावर चढून कुठे करांदे काढ नाही तर रताळी, बटाटा, सुके बोंबील अशा सर्वांची आहुती आधी चुलीच्या आणि मग सगळ्यांच्या पोटात जाई...ती कमी झालेली कोंबडी वाढणाऱ्या बाईच्या लक्षात आली तरी आमच्या पोटाला त्याने काही कमी पडत नसे...आणि हे सगळं भाजकाम करताना त्या बाजूच्या आक्रमणाने  वेडावाकडा आकार केलेल्या घरात मोठमोठ्या ढांगा टाकत  वेगाने चालण्याची त्याची लकब...

वर्ष सरली… आम्ही सर्व मोठे झालो आपापल्या उद्योगांना लागलो...हळू हळू गाव पण गावातली वस्ती सोडून पाड्यावर आला..म्हणजे हमरस्त्याच्या जवळ....आमच सुरुवातीला उल्लेख केलेलं मधलं घर मात्र नेहमी तसंच राहीलं  आणि त्यात होणार आमच आदरातिथ्यही....अगदी चार महिन्याच्या आरुषला घेऊन गेले तरी माझ्यासाठी ते सगळं तसच होत....बाळंतीण आणि जावई घरी येणार म्हणून पुन्हा खास सारवून घेतलेला वाडा, त्यातली खाट आणि नदीवरून येणारा गार वारा....

"मला राहायला यायचं होत रे"

"तू आता काय राहशील इथे आणि ते पण तुझ्या मुलाला घेऊन...इथे किती वेळ लाईट नसते..." त्याचा थोडा उदास सूर....

मी मात्र तशीच जुन्या शाळकरी मूडमध्ये...."चल असं काही नाही....आधी नाही का राहायचो..."

"थांब मी करांदे  भाजलेत...जावयाला माहित नसेल....त्याच्या देशावर हे सगळं मिळत नाही ना..." त्याने विषय नाही बदलला तो पण त्याच्या जुन्या अवतारात गेला....तसाही तो त्यातून बाहेर आलाच नव्हता म्हणा...

त्या दुपारी अप्रतिम चवीचं जेवून तृप्त झालेलो आम्ही निघालो तेव्हा गावच्या रीतीप्रमाणे तोच माझ्या पाया पडायला लागला....आणि पहिल्यांदीच एकमेकासाठी नेलेल्या गिफ्ट्स देताघेताना आम्ही खूप रडलो होतो.... पहिल्यांदीच.....

त्यानंतर मागची लग्नातली भेट खूपच जास्त धावती....त्याला बलसाड पकडायची होती......आणि मला दुसऱ्या दिवशीच विमान...

"तू खूप बारीक वाटतोयस...."

"हिला सांग जरा मला रोज कोंबडी करून घायला....नाही ग आता पूर्वीसारख्या कोंबड्यापण राहिल्या नाहीत ना....आणि मी बॉयलर खाणारा नाही तुला तर माहीतच आहे..." त्याचं आणि आमचं सर्वांच आणखी एकदोन विषयावरून चांगल हसून झाल्यावरच निरोप घेतला होता....

त्यादिवशी हॉस्पिटलमध्ये नेतानाही असाच काही विचार त्याने केला असेल का की आता २६ जानेवारी आली आणि तिच्यापाठीच रविवार कशाला कुणाचे सुट्टीचे प्लान्स खराब करा...त्यापेक्षा ३० ला तस पण म. गांधी पुण्यतिथी आहे..लोकांना लक्षात राहायला पण बर आणि मुख्य म्हणजे तीस ते तीस असा महिना मोजायचा असेल तर मीच त्यांना सांगेन, "कुठे महिना झाला मला जाऊन....काय पण तुम्ही भाऊजी तरी तुम्हाला सांगत होतो जास्त मुलांना शिकवत जाऊ नका...आपलं गणित ती बिघडवून टाकतात...आमचं बघा बांधकाम खातं..म्हणून घराचं बांधकाम बिघडलेलं".....

रडता रडताही हसवून जाणारा असा माझा विनोद मामा...त्याच्या आठवणीनी हळवा झालेला महिना... आणि कदाचित हे वर्ष....

तो, ती आणि (त्यांना पाहणारा) तो

शुक्रवारची सकाळ....आठवड्यातील शेवटचा का होईना पण कामाचा दिवस. तो जरा लवकर उठून आवरतोय. शेजघरात ’तो’ आणि ती अद्याप साखरझोपेत आहेत.

तिच्याकडे पाहताना तो सुखावतो. ’अशी शांत झोपलेली शेवटी केव्हा पाहिली होती बरं?? किती घाईचं झालंय आयुष्य?’ सकाळी उठून भराभर आवरुन ’त्या’ला घेऊन पळायचं ते मावळतीला ’त्या’ला घेऊन उगवणार. तिला कधी पाहणार! खरं तर काल ती पण जरा उशीराच झोपली होती. ऑफ़िसचं काही काम करत बसली होती. तेही ’त्या’ला झोपवायचं काम झाल्यावर.

तिचे थोडेसे विस्कटून कपाळावर आलेले केस, शांत झोपलेला चेहरा पाहताना हळुहळु जवळ जाऊन पुर्वी उठवायचो तसं काही करायला हवं.......त्याच्या मनात हा विचार येतो तितक्यात ’तो’ झोपेतच हसतो. नुसतं ओठ विलगुन नाही तर थोडसं खदखदा.

’किती वाजले? बापरे सव्वा आठ! उठवायचं का दोघांना एकदमच? ती तशीही उठेल पण ’त्या’ची झोप मोडायला फ़ार जीवावर येतंय. रात्री झोपतानाचा दंगा....आधी सगळ्या गाड्या,ट्र्क, विमानं यांना स्वतःच्या बिछान्यात झोपवून नंतर स्वारी तिच्या कुशीत दमदाटी केल्यावर झोपलीय. असा शांत, जागा असताना क्वचितच असतो नाही? हम्म........काय करणार आपल्या ऑफ़िसच्या रुटीनला तोही जुंपला गेलाय. किती वाटलं त्याला घट्ट जवळ घेऊन झोपावं तरी शुक्रवारी ते शक्य नाही. उद्या नक्की.."त्या"च्या भाषेत ’उद्या तुत्ती’.........’

इतक्यात तिलाच जाग येते. त्याच्याकडे बघता बघता घड्याळाकडे पाहात ती पुटपुटते. ’उठवलं नाहीस?’ तिचं ऐकलं न ऐकलं करुन नकळत तो म्हणतो ’छान झोपली होतीस’ ती प्रसन्न हसते. या एका वाक्याने तीही भूतकाळात पोहोचते आणि सकाळी त्याने उगाच ’गुड मॉर्निंग’ म्हणण्यापेक्षा जास्त छान वाटतंय अगदी पूर्वीच्या फ़क्त दोघांच्या सकाळींमध्ये पोहोचवणारं असा विचार करते.

’तो आता कसा हसला ऐकलंस?’

’अरे नाही रे..’

दोघांचं लक्ष शांत झोपलेल्या ’त्या’च्याकडे जातं आणि दिवसाच्या रहाटगाडग्याला जुंपण्यासाठी त्याला कुणी उठवायचं अशा प्रश्नार्थक नजरेने ते एकमेकांकडे पाहतात. पण इतका वेळ त्या दोघांना पाहणार्‍या त्याने आजच्यासाठी थोडं जास्त ठरवलं असतं. ’त्या’ला हळुहळु उठवत आज सर्वांसाठी ऑम्लेटचा नाश्ता बनवण्यासाठी तो सज्ज होतो..................तिला फ़क्त उठून, स्वतःचं आवरुन न्याहारीला बसायचं असतं.

तळटीप....अशा बर्‍याच सकाळी, दुपारी, संध्याकाळी मला न मागता मिळतात. त्यासाठी नेहमीच माझं स्टेटस नोकरी करणारी होते असंही नाहीये किंवा उगाच "हे तुझं काम हे माझं" असले वाद मध्ये न येताच ते आपसूक समोर आलंय...या परदेशात मी जास्त काय अपेक्षा करु? याला माझीच नजर लागु नये म्हणून ही तळटीपेची तीट लावतेय. काहीवेळा ’तो’ त्या गाठी वर का बांधतो याची उत्तर मिळायला अवधी द्यावाच लागतो. पण नंतर कळतं की "त्या"ची निवड चुकली नाहीए...

जवळच्या व्यक्तींबद्द्ल लिहिताना मी नेहमीच अडखळते.....पण नेमकं काय सांगायचंय हे फ़क्त ’माझिया मना’ला इतकं हळवं होताना माहितेय....

मर्फीचा फेरा

तसंही मर्फीमहाराज मध्ये मध्ये छोट्या फेऱ्या आमच्याकडे मारत असतात...आणि जास्त प्रेम उतू गेल तर मग मोठा दौरा असतो...मागे ती तेवीस तास उसात चक्कर मारली होती तोही त्यांचाच पराक्रम होता...यावेळी मात्र हा अख्खा आठवडा त्याचा मुक्काम माझ्याकडे आहे असं दिसतंय...मर्फी महाराज म्हणजे तेच ते मर्फीचा नियम वाले....


म्हणजे आता या (पर)देशात खर तर इतक्या एकट्या आया(single moms) आहेत की एक आठवडा जर माझा नवरा कुठे कामासाठी बाहेर गेला म्हणून काही माझ्यावर आकाश कोसळत नाही...राहू मी आणि माझा मुलगा असा एक आशादायक विचार त्याला मागच्या रविवारी airport ला सोडताना केला होता...पण अह्म्म्म...म्हणजे मुलगा बाबाला टाटा करेपर्यंत काही बोलला नाही मग मात्र जस आमच्या गाडीने airport सोडलं तसं हा एकदम मागे कार सीटमध्ये हैदोसच घालायला लागला...पहिले त्याला बाबा हवा होता, मग विमान आणि मग चक्क air show ....ऐला कशाला मागे त्याला तो air show दाखवला असं झालं मला..बरं म्हणजे हा गोंधळ तसा थोडा अपेक्षित होता पण बाकी आठवडा चांगला जाईल अशी मला अशा होती....

तसा बऱ्यापैकी ठीकठाक आठवडा कागदावर तरी होता; म्हणजे मंगळवारी मुलाच्या पाळणाघरातर्फे एक pumpkin patch भेट होती म्हणून पालकांनी मुलांना drive करायचा होत...ही तशी दुपारनंतर होती. त्यामुळे ऑफिसच काम आटपून जमू शकणार होतं...आणि येईपर्यंत संध्याकाळ म्हणजे मुलाची पण करमणूक...गुरुवारी मला एक डॉक्टरची appointment होती आणि मग शुक्रवारी तर आमचा बाबा घरी येणार म्हणजे त्या दिवशी फक्त सकाळी लेकरू शाळेत गेलं की झाली duty...किती सोप्पा दृष्टीकोण होता माझा आणि आशावादीही.पण मर्फीबाबांची कृपा होती किंवा त्यांचा आशीर्वाद नेहमीच असतो म्हणा पुढचे दिवस बाबांच्या (कामासाठी गेलेल्या आणि या नव्या पाहुण्या मर्फ़ीबाबांच्याही) कृपेने बरेच काही नवे सिक्वेन्सेस माझी परिक्षा पाहणार होते...

सोमवार तसा पहिला दिवस, नव्याची नवलाई म्हणून बरा गेला. जास्त काही नाही म्हणजे पाळणाघरात सोडतानाची रडारड आणि मुख्य म्हणजे संध्याकाळी निघताना पण लॉबीमध्ये चल मासे पाहायचे आहेत असले छोटे मोठे हट्ट इ.इ. करमणुकी होत्या; पण जेवायच्या वेळी बाबा वेबकॅमवर दिसल्यामुळे जेवण कस आटपलं कळलं नाही....मंगळवारी pumpkin patch भेट म्हणून मी खुश, तर नेमकं मागच्या आठवड्यापासून टेस्टिंगसाठी गेलेल्या एका कामातली कुलगंडी बाहेर काढायला त्या tester ला मंगळवारचाच मुहूर्त मिळाला. बरं ते fix करण्यासाठी ज्या सहकाऱ्याच सहकार्य अपेक्षित होत त्याची बायको गेले कित्येक दिवस आज होईल मग होईल करता करता मंगळवारीच बाळंत झाली. त्यामुळे तो पूर्ण दिवस गायब आणि त्याचा सेल पण बंद.....

च्यामारी आता client ला सरळ तर सांगू शकत नाही की तो नाही आहे म्हणून जास्त प्रगती नाही आणि मला मुलाला घेऊन बाहेर जायचं आहे....बाप रे मिटिंगमध्ये इतकी सांभाळासांभाळी करताना तारांबळ उडाली...कसं तरी करून एक दुसरीच चूक शोधली (if you can’t convince, confuse catergory वाली) आणि आणखी कुणाच्या तरी माथी मारून pumpkin patch भेटीसाठी एकदाची बाहेर पडले....काय सुंदर दिवस होता! तशी आता थंडी सुरु झालीय तरी सूर्यदेव प्रसन्न झाल्यामुळे जाकीटपण घालायला नको. मस्त मजा करताना पण मनात कामाचे विचार होतेच....तिथे पण सगळं झाल्यावर मुलाला परत घरीच यायचं नव्हतं, मग पुन्हा त्याला कसंबस चुचकारून (पक्षी: चॉकलेटची लाच देऊन..) आणलं आणि संध्याकाळी(पण) बाबाला वेळ नव्हता (तो म्हणतो की त्याला तिथे एक जास्तीच सेशन होत....) तरी थोडा वेळ वेबवर दाखवला आणि लवकर मुलाला झोपवून पुन्हा ऑफिसचं काम करणार होते पण कारट कसलं झोपतंय...शेवटी नाद सोडून झोपून गेले आणि पुन्हा बुधवारी काम, घर अशी मारामारी करत बसले...

बरेच दिवस मी ज्या प्रोडक्टवर काम करते त्यातल्या एका प्रश्नासाठी मूळ कंपनीला कळवलं होतं, त्यांच्या जर्मनीमधल्या एका इंजिनियरला गुरुवारी सक्काळसक्काळी मला फोन करायला सवड झाली आणि त्याला ते रिमोटली दाखवून माझं मशीन त्याच्या ताब्यात दिलं....तोच तो मुलगी झालेला सहकारी थोडा वेळ काम करण्यासाठी आला. त्यामुळे त्याच्याशी कामाच्या चर्चा करताना आणखी एक दोन वेगळ्या गुंत्यात गुंतले...त्या जर्मनबाबाला मग सरळ कटवलं, कारण माझं मशीन माझ्या माउसवर परत नाचवायचं होत.....मंगळवारची गुंत (श्शी कसला शब्द आहे नं?? छोटे केस असल्यामुळे फारसा प्रयोग होत नाही माझ्याकडे...) तशीच होती.....ते नवे गुंते सोडवताना माझ्या डॉक्टर appointment ची reminder आली....उप्स आता काय??पण अर्थात ते मी जाणारच होते...आणि तिथे मला तसंही पावणे चारला पोहोचायचं होतं म्हणजे client कडचा इस्ट कोस्ट मधला दिवस संपला होता...त्यामुळे हे गुंता प्रकरण मी आल्यावर पाहिलं तरी चाललं असतं...

डॉक्टरकडे मला डोक्यावरून पाणी म्हणजे एक तास लागला आणि प्रवास साधारण विसेक मिनिटे diriving तरी मी आरामात सवापाचच्या आसपास घरी आले असते आणि मुलाचं पाळणाघर सहा वाजेपर्यंत चालू असतं म्हणजे त्याला येता येताही उचलता आलं असतं...तरी सकाळी काय मनात आलं तर मी त्याच्या बाईंना सांगून ठेवलं होतं की संध्याकाळी जर उशीर झाला तर बघ म्हणून...आणि बाबा घरी नसल्याचं तिला तसंही माहित होतंच...पण उशीर व्हायची शक्यता कागदावर तरी कमीच वाटत होती...

डॉक कडे जवळ जवळ वेळेवर पोहोचले आणि चक्क वेळेवर आतही गेले. पण नर्सबाई vitals घेऊन गेल्या तरी मुख्य डॉचा पत्ताच नाही....पाणी मागवून ते संपवलं ...त्या छोट्या खोलीत ठेवलेली स्पॅनिष सोडून सगळी मासिकं चालून झाली तरी ही बया काही उगवेना....बरं आल्यावर मुख्य काम पाचेक मिनटात झालं होतं तरी आमच्या गप्पा सुरूच...गप्पा म्हणजे प्रश्नोतरांचा तास..इतर वेळी मला अशी वैद्यकीय माहिती ऐकायला फार आवडते...(अरे मागच्या पोस्टमध्ये झाल की सांगून ते डागदर व्हायचं) पण आज जरा कसंतरी होत होतं. पण तरी घड्याळात अजून पाच वाजले नव्हते. त्यामुळे आपण त्या वीस मिनटाच्या मोजणीत बसत होतो....शेवटी एकदाची तिथून ५.१० ला सुटका झाली आणि मग मात्र मी धन्नो (आमची कुमारी कॅमरी) ला "चल धन्नो" म्हणून दामटले...

बाहेर पडल्यावर मुख्य रस्त्यावरून पहिले लोकल हायवे क्र. २१७ आणि मग interstate ५ हा माझा रस्ता होता. पण हाय....२१७ वर जायलाच ही गर्दी....मी आधीच्या सिग्नललाच पाहिलं आणि सरळ उजवीकडच्या लेन मधून कट मारून ramp वर जायची दुसरी लेन होती तिथे झेप घेतली. म्हणजे निदान दहा तरी गाड्यांना मी चकवलं आणि तेही कुठलाही नियम न मोडता...या आनंदात पुढे पाहिलं तर खरा ramp सिग्नल तुफान भरलेला होता...एक एक गाडी सिग्नल दोनतीन वेळा हिरवा झाल्यानंतरच पुढे जात होती...माझी घालमेल सुरु झाली आणि सारख घड्याळाकडे लक्ष....कारण ही अमेरिकेतली पाळणाघर मुलांना घरी नेण्यास उशीर झाला तर विशिष्ट वेळानंतर तुमची वाट न पाहता ते प्रकरण पोलिसांकडे देऊ शकतात...(किंवा देतात...) त्यामुळे कसंबसं एकदा २१७ वर आले आणि त्या मुंगीच्या पावलाने सरकणाऱ्या गाड्यांना चकवून एक लेन बदलून सर्वात बाहेरच्या लेनला गाडी आणली...ही रांग त्यातल्या त्यात पुढे तरी सरकत होती...हे करताना समोरची ऑडी जवळ जवळ चिकटणारच होती माझ्या गाडीला पण संभाळलं....या लेन मध्ये यायचा इतरही काही गाड्यांचा प्रयत्न सुरु होता पण अगदी बम्पर तो बम्पर असल्यामुळे सर्वांचीच डाळ शिजत नव्हती...माझी शिजली पण कसा काय माहित एक मोठा ट्रकोबा (उर्फ ट्रकर) माझ्यापासून दोन गाड्या सोडून घुसलाच आणि झालं इतका वेळ निदान आमची पावलं कासवाच्या गतीने पुढे चालली होती त्यांची एकदम गोगलगायच झाली.. ५५ MPH च्या लिमिटला आपण २० वर म्हणजे अपमान घोर अपमान.....या ट्रकोबाला इथे कुणी यायला सांगितलं होत??

आता मात्र पाच पंचवीस व्हायला आले आणि हे ट्राफिक किती वेळ असाच असेल काही काळत नव्हत म्हणून मी शेवटी पटापट फोनाफोनी करायला सुरुवात केली....एकदम लक्षात आल की या सप्टेंबरपासून मुलाचा वर्ग बदलला आहे आणि त्याचा नवा नम्बरच सेलमध्ये नाहीये...श्या...काय निर्लज्ज आई आहे मी.....मग बाबा, आपलं नवऱ्याला फोन लावला. त्याच म्हणणं बहुतेक पोचशील पण तरी शेजारणीला विचारून ठेव...मजा म्हणजे त्याने दिलेला नंबरही दुसऱ्याच वर्गाचा होता(म्हणजे तोही माझ्यासारखाच). पण तिथल्या बाईने मला बरोबर क्रमांकही दिला आणि मग एकदाची त्या बाईना तशी कल्पना दिली...ती काय हो, आभार, बरं झालं फ़ोन केला इ.इ. पोपटपंची वाक्य बोलली...शेजारीण मात्र त्याला तिथे आणायला तयार होती. पण तरी तिला म्हटलं एकदा I5 वर पोहोचले की वेळेचा जास्त अंदाज येईल मग परत फोन करते...

इथे ट्रकोबामुळे आमच्यापेक्षा दुसऱ्या रांगा पुढे पुढे जात होत्या. म्हणून ऑडीची पाठ सोडून मी परत उजवीकडे घुसले....तर इथे एक लेन समाप्त होत होती त्यामुळे उजवीकडच्या मंडळींचं यांना आपले म्हणा सुरु झालं होतं पर्यायाने तो ट्र्कोबाची लेन पुन्हा आपली पुढे आणि मी मागेच....कसंतरी पुन्हा डावं उजव करत हायवे ५ गाठला आणि घड्याळात पाहिलं ५:५० म्हणजे साधारण पोहोचू शकणार होते. कारण इथे सगळ्या लेन झपाझप जात होत्या....मग पुन्हा एकदा शेजारणीला कळवलं...मागच्या फेब्रुवारीत जेव्हा ही नवीन गाडी घेतली तेव्हा मी कशाला उगाच V6 वर पैसे घालवतोयस असं नवऱ्याला सांगत होते. पण आज ५ नंबरच्या हायवेवर अगदी तुफान पळवत शेवटी एकदाची आमची exit गाठली.तरी नशीब मी आधी जुनी कुमारी घेणार होते; पण नवऱ्याने कालच सांगितलं होत की हीच ने, शिवाय कार सीट यातच आहे त्यामुळे...असो...तर एकदाची V6 पॉवर कामाला आली आणि ६ ला एक मिनिट कमी असताना पाळणाघरात पोहोचले....हुश्श...

आल्यावर परत जेवण, मुलाची अंघोळ इतकी दमले की बास...त्यातून बाबा आज हॉटेलवर परत आला नव्हता...काय करतोयस विचारायचं त्राण माझ्यातही नव्हतं..जाऊदे उद्या परत येतोय म्हणून बाप लेकाना फोनवरच बोलू दिलं आणि मुलाला वेबकॅम हवाच होता म्हणून चक्क कॅमेऱ्याच software सुरु करून तो स्वत:ला त्यात पाहत आणि हसत बसाल तितक्या वेळात त्याला खाऊ घातलं, थोडं फार इतर मनोरंजन केलं आणि एकदाचा गुरुवार संपवला....त्यातल्या त्यात एक म्हणजे मी निघताना client कडची power थोड्या वेळासाठी गेली होती त्यामुळे मला काही तिथल्या सिस्टीमना कनेक्ट करून काम करायला हव होत ते कनेक्शन सुरु नव्हतं आणि ती लोक घरी गेल्यामुळे मला दुसऱ्याच दिवशी सगळं सुरु करता आल असता...

असो ...आज शेवटचा (आय मीन single mom duty चा शेवटचा) दिवस....आज सकाळी जरा लवकर काम सुरु केलंय.काल रात्री त्या पॉवर प्रकरणांमुळे काही सिस्टिम्स नव्हत्या..एका मिटिंगच्या आधी थोडे update बनवायचे होते....मुलगाही उशिरा उठला. त्याला सोडून एकदाची कामाची गाडी थोडी फार रुळावर आणली.....आता फक्त संध्याकाळी airport ला जायचं आहे आणि नेमकं पाउस संध्याकाळी सांगताहेत...बघूया, आमचा बाबा आला की मर्फीबाबा मुक्काम हलवतात का?? अर्थातच त्यांचा दुसरा फ़ेरा आमच्यावर येईपर्यंत तरी.....तुर्तास ही पाचा दिवसांची कहाणी साडे-चारव्या दिवशी संपवते....
आज कोजागिरीच्या चांदण्या रात्री तुम्ही ही पोस्ट वाचत असल्यास शुभेच्छा....फ़िर मिलेंगे....

आमचं "फ़ार्मविले"

काही वर्षे फ़िलीमध्ये स्वतःच्या घरात राहिल्यामुळे वसंत आला की बागकामाच्या मागे लागायची सवय होती..तरीही अर्थात मूळ मुंबईचं पाणी अंगात असल्यामुळे आमची मजल फ़ुलझाडं, टॉमेटो, मिरच्या आणि गेला बाजार वांगं यापलिकडे कधी गेली नाही. पण तरी एकदा रोपं रुजली की मग उन्हाळ्यात घरचं, बिनखताचं खायला मजा यायची. यावर्षी मात्र तसलं काही नाही याची खंत मार्चपासुनच सुरु होती. कुठल्याच दुकानाच्या गार्डन सेक्शनकडे पाहावंसंही वाटत नव्हतं.पण बहुधा माझ्या शेजारणीला, साशाला, माझी व्यथा कळली असावी त्यामुळे मग आपण कम्युनिटी गार्डनमधला एक वाफ़ा घेऊया का? असं तिनं सुचवून पाहिलं.माझी अर्थात ना नव्हती पण तरी आमची सरड्याची धाव माहित होती म्हणून मग तिच्यासोबत एक वाफ़ा घेऊया असं ठरवलं.

आमचा वाफ़ा

अमेरिकेत बर्‍याचशा गावात हे असं कम्युनिटी गार्डनचं प्रस्थ आहे. म्हणजे काही जागांमध्ये वाफ़े नाममात्र शुल्लक भरुन त्या सिझनपुरता भाड्याने घ्यायचे, ते सुरुवातीला पेरणीयोग्य जमीन उखळून वगैरे ठेवलेले असतात आणि पाण्याची सोयही केलेली असते. आपण फ़क्त आपल्याला हवी ती रोपं लावणे, त्यांची निगा घेणे आणि अर्थातच पीक काढणे हे करायचं. काहीठिकाणी विशेषतः चर्चेसच्या वगैरे जागा असतील तर त्यांची उपकरणीही ठेवलेली असतात आणि एखाद-दोन जागा कम्युनिटी स्पॉट्स म्हणून राखीवही ठेवल्या असतात. आपल्याकडे जास्तीची रोपं असतील तर ती तिथं लावायची आणि एखाद्या गरजुने त्यातुन हवं तितकंच स्वतःसाठी घ्यायचं असा फ़ंडा आहे.

लागवडीला सुरुवात

मला खरं सांगायचं तर इतकी वर्षे अमेरिकेत राहून याबद्दल विशेष माहितीच नव्हती त्यामुळे साशाने याबद्दल सांगितलं तेव्हा चला पाहुया कसं जमतंय ते असं तर वाटलंच शिवाय असा काही कन्सेप्ट असू शकतो हेच मला कौतुकास्पद वाटलं. नेमकं ज्या दिवशी आमच्या गावच्या कम्युनिटीतर्फ़े जे वाफ़े होते त्यांचं सुरु वाटपं होणार होतं आम्हा दोघींपैकी कुणालाही त्याच दिवशी जाणं जमणार नव्हतं आणि दुसर्‍या दिवशी गेलो तर अर्थातच सगळे वाफ़े संपले होते. मग काय? वेटिंग लिस्टवर आमचं नाव देऊन परत आलो.पण तसं त्यातुन काही निष्पन्न व्हायची शक्यता नव्हती. मग जवळजवळ मनातुन हे सारं काढलंच होतं तितक्यात मी एका शनिवारी एका लोकल फ़ेअरला गेले होते तिथे एका चर्चचा एक स्टॉल होता तिथे काही वाफ़े उपलब्ध असल्याचं कळलं आणि मुख्य त्यांनी काही शुल्क असं लावलं नव्हतं. फ़क्त आपल्या ऐपतीप्रमाणे दान करावं अशी विनंती होती. नेकी और पुछ पुछ? मी लगेच साशाला हे कळवलं आणि मग तिने अजुन माहिती काढली.

टॉमेटोची सुरुवात

या चर्चची जागा थोडी गावाच्या शेवटाला होती पण तरी दहा-पंधरा मिन्टं ड्राइव्ह म्हणजे ओके होतं आणि ते अजुन वाफ़े बनवत होते त्यामुळे मग एप्रिलमध्येच लगेच त्यांना डोनेशनचे पैसे देऊन आम्ही आमचा वाफ़ा पक्का केला.

एप्रिलच्या शेवटाला वगैरे वाफ़े आपल्या ताब्यात देतात आणि मग लगोलग लावणी केली की मग काय लावताय त्याप्रमाणे जुन,जुलै,ऑगस्ट, सप्टेंबर पर्यंत घरच्या भाज्या खायच्या. याबाबतीत माझा अनुभव तसाही वर उल्लेखलेला आहेच त्यामुळे माझ्या बेकिंग गुरुलाच मी माझी गार्डन गुरुही मानलं आणि तिनं सांगितल्याप्रमाणे आधी घरीच माझ्याकडे ज्या काही टॉमेटो इ.च्या बिया होत्या त्या लावल्या. नेमकं मेमध्ये आम्ही मायदेशवारी केली त्यामुळे थोडीफ़ार प्रत्यक्ष लागवड तिनेच केली पण परत आल्यावर जे काही करु शकत होतो ते आम्हीही केलं..

आमचा छोटा माळी

आरुषकरता तिने दोन-तीन स्ट्रॉबेरीचीही लागवड केली होती. पण यावर्षी वसंतातला सुरुवातीचा पाऊस साधारण जुनच्या सुरुवातीपर्यंत लांबल्यामुळे विशेष स्ट्रॉबेरी आल्या नाहीत पण नंतर मात्र झुकिनी (ही आपल्या दुधीची चुलत-बहिण) ने मात्र थैमान घातलं..

झुकिनीने झुका दिया....

मी माझ्या आत्तापर्यंतच्या वास्तव्यात एवढ्या झुकिन्या खाल्या नसतील. काकडीही अधुन-मधुन आपले रंग दाखवत होती. वांगं, मका छान तरारत होते. तर टॉमेटोबद्द्ल काहीच बोलायला नको. इतकं सगळं आपल्या आपण उगवुन लावु शकतो शिवाय जास्तीच कुणाबरोबर शेअरही करु शकतो ही कल्पनाच काय छान आहे नं? ही बाग लावताना साशाने खास स्पेशल इफ़्केट्स खूप सारे झेंडू गोलाकार लावुन आणि काही सुर्यफ़ुलाची झाडंही लावुन केली . त्यामुळे मला देवासाठी ताजी फ़ुलं तर मिळतातच आहे पण त्याचा मुख्य उपयोग आपल्या बागेत नकोसे किटक येत नाहीत हेही मी शिकले.

मक्याच्या बाजुला झेंडूचं कुंपण

मागे फ़ेसबुकमधल्या बर्‍याच मित्रमैत्रीणींनी मला त्यांच्या त्या फ़ार्मविलची आमंत्रणं, भेटवस्तु, शेजार काय पाठवायचा सपाटा लावला होता.तशीही सोशल नेटवर्किंग साइटवर फ़ार सोशल व्हायला मला जमत नाही; पण नेमकं त्याचवेळी माझं खरखुरं फ़ार्मविले, खरी शेजारीण आणि सध्या खर्रखुर्र पीक असं सुरु आहे. त्यामुळे त्या व्हर्च्युअल फ़ार्मविलमध्ये मी फ़ार नव्हते हे आणखी वेगळं सांगायला नकोच...असा काही प्रकार मुंबईबाहेर जरा वसई-विरार किंवा कर्जत वगैरेच्या इथे राबवला तर एखाद्या पावसाळ्यात थोडी शेती तिथेही करायला काय मजा येईल नं असं ही पोस्ट लिहिताना सारखं वाटतंय....

घरगुती फ़ार्ममधली ताजी ताजी भाजी

अत्तराची बाटली

कालच काही राहिलेलं सामान इथे-तिथे करताना एक अत्तराची रिकामी बाटली हाताला लागली..मला अशा रिकाम्या बाटल्या जमवायचा सोस आहे असं नाही पण का कोण जाणे त्यांच्यातल्या सुवासाची आठवण म्हणून टाकवतही नाहीत मग कुठे क्लोजेट्च्या कोपर्‍यात नाहीतर एखाद्या बॅगेच्या तळाशी अशी एक एक बाटली ठेवली जाते...कधीतरी नेमकंच तो कप्पा, जागा समोर आली, हलवाहलवी झाली की तिथे ठेवलेली बाटली आपल्या अस्तित्वाने तिच्या वैभवाच्या काळाची आठवण देऊन जाते..


अत्तराची आवड तशी माझ्या आई-बाबा दोघांना आहे पण तरी अगदी लहानपणी अत्तर म्हणजे फ़क्त कुणाच्या लग्नाला जायचं असलं की कपडे घातल्यावर उडवायचं हे जास्त ठळकपणे आठवतं...त्यावेळी अर्थात मॉल्स मध्ये दिसणारी महागडी अत्तरं उर्फ़ परफ़्युम्स, डिओज हे सगळं अवतरलं नव्हतं..त्यामुळे आई-बाबा,छोकरा, छोकरी सगळेच सरसकट घरात असलेली एकमेव अत्तराची बाटली वापरत..आणि त्याने सगळेच एकाच वासाचं वलय घेऊन त्या लगीनघरी पोहोचले तरी कुणालाही त्यात काही वावगं वाटत नसे....

त्यावेळी अत्तर नेहमी नवनव्या बाटल्यांमध्ये घरात येत असंही नसे...पुष्कळदा जुन्या बाटलीत अत्तर रिफ़िल करुन देणारे असत ते स्वस्तही पडत असावं..शिवाय लगे हातो रियुजचं प्रिंसिपलही नकळत वापरलं जाई (हे अर्थात आता गो ग्रीनच्या जमान्यात असल्याने सुचतंय)...आमच्याकडे एक शेजारच्यांचा नातेवाईक होता तो हे काम कुठूनतरी नेहमी करुन आणून देत असे..त्यामुळे ते काका आले की आई नेहमी आपल्याकडची रिकामी अत्तराची बाटली तुझ्या खेळण्यांमध्ये आहे का ते मला लगेचच पाहायला लावी..पण काही काही वेळा ती बाटली नेमकीच मिळत नसे..त्यामुळे मग जर फ़ारच वाटलं तर त्याला त्याच्याच बाटलीत अत्तर भरुन आणायला आई सांगे..त्यावेळी तो थोडे पैसे जास्त घेई असं वाटतं..

माझ्या आठवणीत त्यावेळचं चार्ली हे एकमेव अत्तराचं नाव. आमच्याकडे चार्लीची एक रिकामी बाटली नेहमीच पाहिलेली मला आठवते..आणि ते वर म्हटलेले काका काय कुठल्याही बाटलीत अत्तर आणत आणि हा घ्या तुमचा चार्ली...कधी कधी वास वेगळाही वाटे पण चालायचं हो आता कंपनी मध्ये मध्ये वेगळा लॉट पाठवते असलं काहीही उत्तरही मिळायचं...पण तरी अत्तराची रिकामी बाटली आवर्जुन ठेवली जायची आणि मुख्य म्हणजे एक बाटली काहीवेळा वर्षभरपण चालायची..अजुन एखादं घेऊया असली चंगळ करावीशीपण वाटली नाही..

चार्लीनं बरीच वर्ष राज्य केलं पण ब्रुट-बिट पण आले नंतर..तरी मुलींचं आणि मुलांचं अत्तर वेगळं असतं किंवा असावं हे कळायला फ़ारच वर्षे जावी लागली..मला अजुनही ब्रुट म्हटलं की माझ्या दादरच्या मैत्रीणीचं संतुरच्या गल्लीतलं घर आणि खूप भिजुन घरी पोहोचलो आम्ही गरम पाण्याने अंघोळ झाल्यावर तिने आवर्जुन लावायला दिलेला ब्रुटचा तिचा हात आठवतो...आमच्या दोघींचा खूप आवडता ब्रॅंड होता तो.तो लावुन तिच्या स्कुटी आणि एम-एटीवर सगळी मुंबई अगदी बी.सी.एल.पर्यंतही जाऊन आलो..निव्वळ त्या अत्तराच्या साक्षीने..

मला जेव्हा नोकरी लागली तेव्हा पहिल्या पगारात बाबांना अत्तर घ्यावसं वाटलं कारण आता इतक्या वर्षानंतर बाबांना अत्तर सगळ्यात जास्त आवडतं हेही लक्षात आलं.अजुनही बाबांना काय घ्यायचं तर अत्तर हे समीकरण माझ्या डोक्यात पक्कं बसलंय..

जेव्हा पुरुष आणि स्त्रीयांची अत्तरं वेगळी असतात हे कळायला लागलं तेव्हा सगळ्यात वाईट वाटलं कारण त्यामुळे ब्रुट आता लावता येणार नव्हता..त्याबद्दल एक लाडिक तक्रार मी एका मित्रापाशी केली त्यावेळी त्याने मला अत्तराचं भन्नाट लॉजिक नॅशनल पार्कवरुन बोरिवली स्टेशनला चालत येताना सांगितलं होतं. तो म्हणाला सोप्पं आहे अगं तुला ब्रुट आवडु देत नं..फ़क्त तू तो तुझ्या खास मित्राला दे आणि मग that's how you smell it... असो..आता तेवढं धैर्य असेल तर..जाउदे...लग्नानंतर वापरेन ही युक्ती हे मनातलं त्याला न कळता मी मात्र त्याच्या लॉजिकला (आणि अर्थातच इतकं साधं लॉजिक माहित नसलेल्या माझ्या डोक्याला) दाद दिली...

आता तर काय प्रत्येकजण अत्तराच्या बाबतीत जरा जास्तच जागरूक होतोय...शॉपर्स स्टॉप मध्ये इथल्या मेसिजसारखे परफ़्युम सॅंपल घेऊन पुतळ्यासारखे उभे असणारी मुलं-मुली आणि चार आकडी अत्तरांच्या बाटल्या घेणारे लोक हे दृष्य खूपच कॉमन झालंय. पुर्वीची आवड आता खतपाणी मिळाल्यामुळे तर्‍हेतर्‍हेची अत्तरं माझ्याही कपाटात निवांत पडून आहेत..पण तरी स्पेनच्या ट्रिपच्यावेळी पॅरिस एअरपोर्टवरून नवर्‍याने आणलेल्या बरबरीला अजुनही इवलु इवलुसं करुन जपतेय...त्यावेळी मला माझा अमेरिकेतला विसा ट्रान्स्फ़र मोडला असल्यामुळे जायला मिळालं नव्हतं पण त्याने अगदी आठवणीत ठेऊन माझ्यासाठी आणलेलं ते गिफ़्ट आहे...त्यातले शेवटचे थेंब कदाचित त्यात तसेच राहतील असंही वाटतं किंवा नुस्त्या बाटल्यातरी...

पण आजची अत्तराची बाटली भेटली, ती होती ती कुणा एका थॅंक्सगिव्हिंगच्या सेलला सियर्समध्ये उगाच २०% डिस्कॉंन्ट होता म्हणून..खरं तर त्यांच्याकडे ओपन सॅम्पलही नव्हतं आणि त्या सेल शॉपिंगच्या गडबडीत बाटली आवडली म्हणून घेतलेलं ते अत्तर. नंतर खरंचही आवडलं आणि मनसोक्त वापरलंही..त्याचा वास मला माझ्या शिकागोजवळच्या नेपरविलमधल्या ऑफ़िसमध्ये घेऊन जातो..मला ते ऑफ़िस का कोण जाणे कधीच आवडलं नाही पण तिथे भेटलेल्या दोन भारतीय मुलींनी मात्र या अत्तराचं नाव आवर्जुन विचारलं होतं आणि मग अत्तरांसाठी नावाजलेला ब्रॅंड नसल्याने मला उगाच अवघडल्यासारखं झालं होतं...आज त्याच त्या जुन्या अदिदासच्या बाटलीने मला मात्र लहानपणीच्या सर्व जणांत एक ते आताच्या एकाकडे अनेक अत्तरांच्या बाटलींच्या राज्यात झकासपणे फ़िरवुन आणलं...

नव्याने लागलेले जुने शोध...

मागच्या आठवड्यातली गोष्ट. एका सकाळी साडेसहाच्या सुमारास एकदम रेडिओ चालु झाला असा आवाज झाला. अर्धवट झोपेत मला वाटलं नवरा चक्क वेळेवर उठला आणि बाथरुममध्ये गेला.आमच्याकडे रेडिओ ऐकण्याची आमची आवडती जागा म्हणजे बाथरुम. त्यासाठी खास अगदी नव्या पद्धतीचा एक रेडिओ दोनेक वर्षांपुर्वी आम्ही घेतला. छोटी साइज, डिजिटल ट्युनिंग आणि मुख्य म्हणजे mp3 साठी खास सोय त्यामुळे आय-पॉड लावुन मस्त मराठी-हिंदी गाणी ऐकायची आणि निवांत आंघोळ...आयला हे पोस्ट आमचा बाथरुमचा रेडिओवर होणार की काय?? जाउदे...पण सांगते सकाळची सुरूवात अशीही करायला काय हरकत आहे? असो...
कुठे होते बरं??? हम्म...तर रेडिओ एकदम साडेसहाला चालु आणि त्यावर एन.पी.आर.म्हणजे नॅशनल पब्लिक रेडिओ, इथे बातमी-माहिती इ.साठीचं, देशभर लोकांच्या देणग्या इ.वर चालवलेल्या चॅनेलचा परिचीत आवाज म्हणजे नवरा चक्क वेळेवर उठलाय असाच माझा समज. त्याच्या भाषेत पहाटेची मिटिंग (साडेसातला किंवा आठला मिटिंग म्हणजे त्याच्यासाठी पहाटेची मिटिंग अशी व्याख्या समजायची) कुणी लावली की तो असा साखरझोपेत उठतो आणि मग बातम्या ऐकत आन्हिकं आटपतो, तसंच असेल असा विचार करुन बाजुला पाहिलं तर हा इथेच...बापरे बाथरुममध्ये भूत आलं की काय आणि ते पण सक्काळ सक्काळी??? काय आजकाल कॉलसेंटर सारखं भुतांना पण अवेळी काम देतात की काय??
मी घाबरुन नवर्याला गदागदा हलवलं "काय रे बाथरुममध्ये कसला आवाज येतो??" तो झोपेत होता पण माझ्यापेक्षा त्याची अर्धवट झोप शहाणी असावी..त्याला लगेच लक्षात आलं की रेडिओचा गजर चालु झालाय. "म्हणजे, या रेडिओला गजर पण आहे??" माझी अर्धवट झोपेतली त्याहून अर्धवट शंका?? "काय इंजिनियर??" ही शिवी (हो आता ती शिवीच आहे माझ्यासाठी) मारायचा चान्स हा कधीही सोडणार नाही आणि आता तो गजर बंद करायला उठायला लागल्यामुळे तोही व्यवस्थित जागा आहे अशावेळी तर नाहीच नाही..."अरे मग तुला मिटिंग आहे तर साधा सेलफ़ोनमधला एकट्याला ऐकु येईल असा गजर लावायचा ना?? हे एकदम परेलच्या गल्लीत चालु असलेल्या भजनांसारखं काय सगळ्यांना उठवायचं??" त्याच्या शिवीवर माझा प्रतिहल्ला.."अगं, पण मी नाही लावला. मी पंधरा मिनिटं झोपणार आहे आता" अरे बापरे म्हणजे हे गजर लावणारं कोण?? मी आपली विचारात आणि तो पुन्हा गाढ झोपेत..
आणि आता पुन्हा एकदा परवाचीच गोष्ट. यावेळी फ़क्त वेळ थोडी बरी म्हणजे सकाळचे सात-सव्वा सात. पुन्हा बाथरूममधुन आवाज पण यावेळी एन.पी.आर. नाही तर चक्क जंगलात शीळ घालत असलेल्या पक्षीविश्वाच्या किलबिलीचा आवाज आणि पाठी ओढ्याचं संगीत. आता मात्र मी दिवास्वप्न पाहातेय असंच मला वाटत होतं कारण सक्काळी उठून जंगल भटकंतीचे ते दिवस पुन्हा यावेत हे माझं ते सुटलं तेव्हापास्नंचं स्वप्न आहे..(अधिक माहितीसाठी पहा माझी भटकंती...तेवढीच स्वतःचीच पाठ थोपटुन घेतेय) थोडावेळ मस्त आस्वाद घेतेय पण घड्याळाचा काटा पुढे सरकतोय तसं नवरोबाच्या सकाळच्या झोपेचं खोबरं करणं भाग होतं (अरे का म्हणजे सध्या त्याने तरी काम केलं पाहिजे नं नाहीतर या ब्लॉगवर लिहायला मी इंटरनेट कुठुन आणणार??) त्याला म्हटलं," एकदम नॅशनल पार्कमध्ये गेल्यासारखं वाटतंय नं?? कुठून आवाज येतोय रे??" "बाथरूम" एक क्षणही न दवडता तो म्हणाला, "मलाही माहित नव्हतं गं या रेडिओला गजराचा हा पण पर्याय आहे म्हणून..." सकाळी सकाळी खरं बोलावं तसं एका भाबड्या क्षणी तो बोलुन गेला आणि त्यालाही एखादा टोमणा कम शिवीसाठी तोंड उघडणार पण कसं माहित नाही मला मागचा आणि हा गजर याचं कोडं उलगडून गेलं.
काही दिवसांपुर्वी एक छोटं स्टेप स्टुल मुलासाठी बाथरुममध्ये हात धुवायला सोपं पडावं म्हणून घेतलं आणि त्याचा वापर करुन हे जुनेच पण आमच्यासाठी नवे शोध त्याच्या फ़ावल्या वेळात लावलेलं कार्टं आमच्यासाठी गजर लावुन स्वतः शांतपणे झोपेत दुसरे कुठले शोध लावायची स्वप्न पाहातोय....
लहान मुलं मोठ्यांना बरंच काही शिकवुन जातात असं जे म्हणतात ना त्याला सपोर्ट म्हणून आमचाही हा एक छोटासा नव्याने लागलेला जुनाच शोध...

प्रिय अपर्णास....

मागच्या आठवड्यात चिरंजीवांचा पहिला वाढदिवस झाला. त्यानिमित्ताने माझ्या बाबांनी बरेच दिवसांनी मला एक पत्र लिहिले. त्यातला काही भाग खास लक्षात ठेवावासा वाटतोय. ब्लॉगवर आला की आपसुक जास्त वेळा नजरेखालुन जाईल म्हणुन थोडं पर्सनल असलं तरी पब्लिक करतेय.

चि. आरुषचा पहिला वाढदिवस म्हणून हा पत्रप्रपंच. त्याला सर्दी झाली हे मला कळलं. आई आपल्या बाळाला मोठं करते म्हणजे १."घार हिंडते आकाशी, चित्त तिचे बाळापाशी!" २. "वानर हिंडे झाडावरी, पिले बांधुनि उदरी". कविता म्हणणारे म्हणोत बापडे. पण जी माय म्हणजे आई हे करते धन्य ती!
चि. आरुषकडे तुझे भरपूर लक्ष आहे. मला अमेरिकेत आल्यावर कळले, मुलांना पंधरा वर्षे जपावे लागते. "मुले ही देवाघरची फ़ुले आहेत" हे साने गुरुजींना कळले. ब-याच लोकांनी तो सुविचार म्हणून फ़लकावर लिहिला. अनुभव मात्र आईला किंवा आजी-आजोबांना आला.
पंधरा वर्षांपर्यंत मुल चंचल, अपक्व, नासमज असते. कान, नाक, डोळा, हातपाय कसे सुरक्षित ठेवावे हे त्याला कळत नाही. पडणे, झडणे, सायकल चालविणे इथे बारीक लक्ष ठेवावे लागते. अगदी डोळ्यात तेल घालून.
मुलांविषयी थोडेसे....(सन्मा. चिपळूणकर सर)
* मुलांवर डोळस प्रेम करा. त्यांच्या गुणदोषांसकट त्यांचा स्विकार करा.
* मुलांना सतत धारेवर धरु नका. अपमानित करु नका.
* गरज असेल तेवढेच त्यांना करु द्या.
* मुलांना गरज असेल तेवढेच मार्गदर्शन करा.
* मुलांना शिकवत राहण्यापेक्षा त्यांना सुचवा.
* मुलांना स्वयंअध्ययनाची गोडी लावा.
* खेळण्याची संधी द्या.
* योग्य-अयोग्य. चांगले-वाईट, भले-बुरे ओळखण्याची दृष्टी त्यांना द्या.
* मुलांना अवाजवी शिक्षा करु नका.
* मुलांसमोर नकार घंटा सतत वाजवून त्यांचा उत्साह, उभारी खच्ची करु नका....
तुझेच बाबा...

आजोबांच्या गोळ्या

खरं सांगायचं तर मी स्वतः माझे सख्खे आजोबा पाहिलेही नाहीत त्यामुळे आमच्याशी कडक शिस्तीत वागणारे माझे बाबा माझ्या भाचे कंपनीचे खूप लाड करताना पाहते तेव्हा मला नेहमी वाटतं की आजोबा प्रकार काय असतो आपल्याला खरंच कळत नाही. त्यादिवशी औट घटकेसाठी का होईना एक आजोबा भेटले आणि पटलं की गोरा असो का भारतीय, पैलतीर दिसू लागलेल्या माणसाच्या ओठी प्रेमाचीच भाषा येणार...

मुळात अमेरिकन माणसे स्वतःत रमणारी. अशी दिसली की तोंडभर हा......य़ करतील पण हाय पुढे जास्त इंटरेस्ट असेलच असे नाही. माझी एक मैत्रीण म्हणते की एक प्रकारे ती तुम्हाला सांगताहेत की we are trying to be friendly ...doesn't mean we are freinds... असो. नमनालाच घडाभर तेल नको.

या कम्युनिटीत नव्याने राहायला आलो तेव्हा एकदा WFH म्हणजे वर्क फ़्रॉम होम करताना खिडकीतून बाहेरच्या साइड वॉकवर कुणीतरी हळुहळु चालताना दिसलं. पाहिलं तर काठी घेऊन एक वयाने सत्तर-ऐंशीच्या घरातले एक गृहस्थ आपला मॉर्निंग वॉक घेताना दिसले. एकंदरितच माणसे कमी दिसतात म्हणुन सहज नजरेला चाळा म्हणून मी बसल्या जागेवरुन उगाच अंदाज बांधत बसले. हे एकटेच राहात असतील मग यांची घराबाहेरची कामे कोण करत असेल आणि काय आणि काय...असो. संध्याकाळी घरात पण त्यांचा विषय काढत बसले.

अशी माणसं दिसली की मला उगाच गलबलुन येतं. मग काही दिवसांनी नवरा उशीरा कामावर जाताना या दोघांची समोरासमोर गाठ पडली आणि त्यांच्याशी हातमिळवुन आलेला माझा नवरा "अगं, तू त्या आजोबांबद्द्ल बोलत होतीस ना ते भेटले होते. त्यांचा हात काय कडक आहे माहितेय?" मितभाषी लोकांचं बरं असतं ते कुण्याच्या जास्त चौकशा करत नाहीत, त्यामुळे त्यांना बरेच प्रश्न पडतच नसावेत. हा मला यापेक्षा जास्त माहिती देणार नाही हे माहित असल्यामुळे मी अजून जास्त छेडले नाही. पण त्या हाताबद्द्लच्या कॉमेन्ट्वरुन मात्र मला पु.लं.च्या पेस्तनकाकांची आठवण झाली. असो.

नंतर बरेच महिने आम्ही आमच्या दैनंदिन जीवनात व्यस्त. अधुन-मधुन बाहेर चालताना कुणी आहेस वाटलं तर स्पीडवरुन मला कळे की काठी घेउन मॉर्निंग वॉक चाललाय....मी जवळ जवळ विसरुनही गेले होते की मी मध्ये काही दिवस अमेरिकेत एकटे राहणाऱ्याचा इतका विचारपण करत होते ते.

आज ब-याच दिवसांनी सकाळी मी माझ्या छोकऱ्याला बाबागाडीत बसवुन फ़िरायला म्हणुन बाहेर काढले आणि समोरुन पाहिलं तर साइड वॉकवरुन काठीचा थोडा आधार घेत, चालीचा तोच तो ओळखीचा वेग...आज मात्र जरा यांच्याशी बोलुयातच म्हणून आमचा वेग थोडा कमी केला आणि मग एक मोठ्ठं हॅलो... आजोबांनी माझ्याकडे आणि बाळाकडे जवळ जवळ एकत्रच पाहिलं आणि सर्वात प्रथम बाळाची चौकशी केली. त्यांना माझे इंग्लिशचे उच्चार (accent) आवडल्याचं कळलं. मला आपलं तेवढंच बरं वाटलं.

जुन्या लोकांना भारतीय लोक पटकन ओळखु येत नसावेत बहुधा...त्यांनी मला विचारले की मी कुठली आहे. पुढच्या प्रश्न काय असेल त्याची साधारण कल्पना आली मला कारण आतापर्यंत भेटलेल्या जवळजवळ प्रत्येक गोऱ्याने हा प्रश्न सम पॉइंट ऑफ़ टाईम केला आहे. तो प्रश्न म्हणजे इथे तुला आवडतं का? याचं माझं प्रामाणिक उत्तर "हो आणि नाही" आहे. हो चं कारण कुणी विचारत नसतं पण नाहीचं कारण आमचे दोघांचे पालक, बहिण-भावंड इथे नाहीत. हेच उत्तर मी याही वेळी दिलं...आता आजोबांची कळी खुलली. ते मला स्वतःहुन आपली माहिती द्यायला लागले.

यांना तीन मुलगे पण ते तिघं आमच्या भागापासून निदान दोन तासांच्या(म्हणजे आपल्या मुंबईपासुन पुण्यापेक्षा जास्त) अंतरावर राहतात त्यामुळे हे इथे एकटेच. मी अजुन काही विचारायच्या आत ते स्वतःहुन म्हणाले मला मुलगी नाही ना....मी पण माझी जुनी जखम मोकळी केली की आम्हाला पण मुलगी होईल तर बरं असं वाटायच पण....यावरची आजोबांची प्रतिक्रिया फ़ारच बोलकी होती...अगदी आपल्या इथल्या कुठल्याही बापासारखी..."a son is a son untill he gets his wife and a daughter is a daughter for the rest of her life" ते नुस्तं सांगून थांबले नाहीत तर त्याचा शब्दशः अर्थ स्पष्ट करुन सांगितला. मला इतकं भरुन आलं..काय बोलु?? मी म्हटलं अहो मला आपलीच समजा आणि मी काही मदत करु शकले तर नक्की सांगा.

त्यांनी माझ्याबरोबर थोड्या इथल्या गप्पा केल्या. ते ब्याण्णव वर्षांचे आहेत हे मला खरंच वाटत नव्हते. ते म्हणाले मी कधीही दारू प्यालो नाही आणि बायकांच्या मागे लागलो नाही. फ़क्त माझ्या मित्रांबरोबर मी खूप मैदानी खेळ खेळलो आहे. मला वाटलं काय देश आणि संस्कृती घेऊन बसतो आपण. शेवटी मूळ प्रश्न आणि त्यांची उत्तरे सगळीकडे सारखीच नाही का?

थोड्या वेळाने आपल्या खिशातुन आजोबांनी एक छोटी प्लॅस्टिकची पिशवी काढली, त्यात आपल्या इथल्या लिमलेटसारख्या गोळ्या होत्या. ते म्हणाले मी चालतो तेव्हा माझी एक शेजारीण जी इतर वेळी मला सारखी मदत करते ती जर दिसली तर तिला मी ह्या गोळ्या देतो. आज मी त्या तुला देणार आहे. आणि तू त्या सर्व एकदम खाउ नकोस. यांची चव नेहमीपेक्षा थोडी वेगळी आहे. मी आभार मानून त्या घेता घेता त्यांना विचारु पाहात होते की मी तुम्हाला काय देऊ पण ते म्हणाले I like the fact that you accepted this....मला कळेचना आणि खरं माहित नाही त्यांनी असं का म्हटलं...अशा छोट्या प्रसंगात का कुणास ठाऊक मला वाटतं हाच आपल्या आणि त्यांच्या कल्चरल डिफ़रन्सचा भाग असावा...असो..

नंतर उरला वेळ लेकाला फ़ेरफ़टका मारताना मी मनातून हाच विचार करतेय की मला आजोबा असते तर त्यांनी मला आताही अशाच खूप दिवस पुरणा-या गोळ्या दिल्या असत्या आणि बरोबर त्या लगेच संपवू नको ही सुचना.

माहित नाही पुन्हा आमची भेट कधी होईल. पण यावेळी मला माझ्याजवळ या आजोबांसाठी काहीतरी ठेवायचे आहे. काय बरं ठेऊ??

एक आजारी आठवडा

इथे सगळीकडे स्वाईन फ़्लुची साथ सुरु आहे म्हटल्यावर आपण पण सुरात सुर मिळवायला हवा नाही का? म्हणजे झाले असे की साधारण एप्रिल संपता संपता जसा स्प्रिंग बहराला येतो तसा पाऊसही चांगला पडतो. पण यावर्षी मात्र या पावसाच्या आधी हिट वेव्ह ने चांगले चार दिवस हजेरी लावली..पारा ९४ फ़ॅ. म्हणजे ३५ से. च्या आसपास. त्यातून सावरतोय तितक्यात एकदम ५५ फ़ॅ. म्हणजे १३ से. इतक्या खाली उडी.

लहान माझं बाळ ते! कसं झेपायचं त्याला? मग काय नाक लागलं गळु आणि तापानेही हजेरी लावली. रविवारी संध्याकाळी कणकण वाटली म्हणुन तापाचं औषध दिलं तर स्वारी सोमवार दिवसभर खेळली. नेमका सोमवारीच नवरोबांचा ऑफ़िसमधून फ़ोन. म्हणतोय मला ताप येईल असं वाटतय. त्याच्या ऑफ़िसमध्ये ऑन ड्युटी डॉक्टर किंवा नर्स असते. त्याला तिथुन तात्पुरतं औषध घे म्हटलं. पण तो संध्याकाळी घरी आला आणि घरातला हिटर एकदम ७५ फ़ॅ.वर वाढवला. नॉर्मली आम्ही ७० पर्यंत ठेवतो बाहेर गार असेल तर. मी म्हटलं पड थोडा वेळ. पण आम्हा आय.टी. वाल्यांच्या अंगात लॅपटॉप इंटरनेट अंगात भिनलंय की हा उगाच काहीतरी काम करतोय आणि म्हणतो मला वाटतं हा स्वाईन फ़्लु असेल. त्याही अवस्थेत इतकं हसु आलं ना. मी म्हटलं 'तू नेटवर त्याची लक्षणं वाचतोयस का? तसं असेल तर तुला नक्की वाटेल की हा स्वाईन फ़्लुच'. 'नाही, ऑफ़िसच्या मेलमध्ये आलंय'...हे ऑफ़िसचे एच. आर. वाले पण ना...इथे मंदीच्या काळात रोगाची लक्षणं कसली वाटताय..नोकरी शाबुत राहिलसं काही सांगा ना....असो. पण माझा जोक कळण्याच्या मनस्थितीत हा अर्थातच नव्हता. म्हणुन त्याने लगोलग डॉक्टरच्या इमर्जन्सी लाइन वर फ़ोन केला. खरं तर ही बया कधीही स्वतः लागलीच फ़ोनवर येत नाही पण त्यादिवशी चक्क मॅडम स्वत:च्या घरच्या लाईनीवर कॉल घेतात म्हणजे....(हा पण मंदीचा परिणाम की काय..पेशन्टस कमी झाले असतील. :)) असो..तिने दुस-या दिवशी सकाळची अपॉइन्टमेन्ट दिली..म्हणजे हा स्वाईन नव्हता. माझा नवरा वर तिला विचारतो आर यु शुअर की मी आत्ता नको यायला?? मला इतके हसायला येत होते ना.

त्याचा ताप पाहते तोवर बाळराजे पण तापलेले वाटले आणि यावेळी ताप चांगला १०२ फ़ॅ. जरा घाबरलोच. लगेच तापाचे औषध देऊन कपाळाला चंदन उगाळुन लावले. आता मात्र मला खरोखरच थोडं टेंशन आले कारण बाळाला सतत दोन संध्याकाळ ताप येत होता.

रात्री माझी खरी कसोटी होती. तापातल्या नव-याला उनउन खिचडी आणि पटकन सुचलं तसं सुप देऊन दुस-या बेडरुममध्ये झोपवलं. नेहमीच्या ठिकाणी मी आणि माझा लेक. दर दोन तासांनी उठणा-या माझ्या पिलाला मध्ये काही वेळ मांडीवरच घेऊन बसले. अक्षरश: कशीतरी रात्र सरली. सकाळी पहिल्यांदा नव-याची फ़ॅमिली डॉक्टरकडे अपॉइन्टमेन्ट. तो एकटाच ड्राइव्ह करुन गेला. काही पर्यायच नव्हता. कारण नाहीतर तिघांना जावं लागलं असतं. तो गेल्यावर मी बाळाच्या डॉक्टरकडे फ़ोन केला. (इथे मात्र नर्सच हं) इतर वेळी काय लक्षणं आहेत ऐकुन ती कधीकधी थांबायला सांगते पण यावेळी मात्र तिनेही जरा दुपारची अपॉइन्टमेन्ट दिली. नवरा येईस्तो थोडी फ़ार जेवणाची तयारी, बाळाची खिचडीचा कुकर बनवुन ठेवला आणि मग एकटी बाळाला घेऊन डॉक्टरकडे. "इयर इन्फ़ेक्शन" इथे इतर आयांकडुन नेहमी ऐकलेला शब्द आज आमच्यासाठीपण लागु झाला. चला आता घरी उरलेल्या दिवसांचा सामना करायला.

आल्या आल्या जेवणं आटपुन पुन्हा नेहमीची कामं. बाळाचा डायपर बदला, सर्वांची भांडी आवरा, बाळाला झोपवा कामांची रांग वाढतच होती. मनातल्या मनात आठवत होते माझ्या ताईकडे किंवा माझ्या मामे/मावस बहिणींकडेही असं कुणी आजारी पडलं की लगेच माहेराहुन कुणी मोठं व्यक्ति तिथे दिमतीला. इथे म्हणजे आपणचं काळजीवाहु कम कुक कम सर्वंट. असो...

आणखी एक वैऱ्याची रात्र तशीच काढली. आणि खरं तर दिवसही वैऱ्याचाच. कारण कामं वाढलेली. इतर वेळी सरळ शिळं, फ़्रोजन वगैरे खाल्लं जातं. त्यामुळे मोठ्यांचं जेवण रोज करावं लागत नाही. पण आजारपणात ही चैन परवडत नाही ना? मग काय एक जादा काम. तिस-या दिवशी नवऱ्याला बरं वाटत होत पण त्याने WFH घेतलं म्हणजे प्रवासाचा शीण नको. पण आता माझीच बॅटरी डाउन व्हायला लागली होती. ह्या दोघांच्या सर्दीने मलाही त्रास द्यायला सुरुवात केली होती. रात्री मध्येच इतकी थंडी वाजली की ताप आलाय हे कळत असुन उठवत नव्हतं. तो बिचारा आला तसाच रात्रीच्या पोटात गडप झाला. करणार काय? त्याच्याकडे लक्ष द्यायला मला मुळी वेळच नव्हता. आणखी दोन दिवस असेच कसेतरी काढले.

मध्ये एकदा नवऱ्याला वाटत होते कुणाला भारतातुन बोलवुया का? पण मी म्हटलं फ़क्त सर्दी-ताप आहे. जाईल. आणि आपण सर्व एकत्र आजारी पडलोय म्हणुन वाटतय. आपण इतकं सर्व एकट्याने करतो ना मग हा प्रसंगही एकट्याने जमतोय का बघु. पुढच्या वेळी आपण अधिक तयार असु...

असो. आठवडाभरात सर्वजण थोडेफ़ार का होईना बरे झालोय आणि ही पोस्ट लिहितेय. मला माहितेय असं एकट्याने सर्वांचे आजार काढण्याचा पर्याय बऱ्याच जणांना आवडणार नाही. पण आजकाल सर्वांनाच थोडेफ़ार प्रश्न समोर असतात. त्यात अशा साध्या साध्या आजारांसाठी मदत घ्यावी असं वाटलं नाही. तसं आमचं इथलं मित्रमंडळही हाकेला लगेच धावुन आलं असतं पण हा एक आजारी आठवडा मला स्वतःला एक वेगळा आत्मविश्वास देऊन गेला.