१ टक्क्यातल्यांची गोष्ट

सगळं काही सुरळीत असताना आपलं काम होणार नाही याची एखाद टक्का शंका असते. अशा एक टक्क्यांमध्ये माझा नंबर फ़ार पुर्वीपासूनच लागला आहे असं मला बर्‍याचदा वाटतं..त्याची आणखी एक चुणूक दोनेक आठवड्यापुर्वी एका कामासाठीच्या दौर्‍यासाठी बाहेरगावी गेले तिथे पुन्हा एकदा मिळाली.
तसं मी घरुनच पूर्ण काम करायचा घोशा लावला होता; फ़क्त १ टक्का परिस्थितीत त्यांना मला प्रत्यक्ष भेटावं लागणार होतं आणि (अर्थातच मी ती एक टक्कावाली असल्यानं) तसं झालंही. त्याप्रमाणे पोर्टलॅंडहून पश्चिमेकडे म्हणजे न्युयॉर्क किंवा कनेक्टिकट अशा पर्यायाने मला जायचं होतं. एकतर ही वारी बरीच आयत्यावेळी असल्याने खूप सारी (चांगली पर्यायाची) विमानं बुक तरी होती किंवा त्यांचे भाव भारताच्या तिकीटापेक्षा जास्त दिसत होते.मग तुका म्हणे त्यातल्या त्यात म्हणून एअरपोर्ट ट्रॅफ़िकमधुन सुटका व्हावी म्हणून मी स्वतःच नवीन यॉर्कातले दोन्ही विमानतळ वगळले आणि हार्टफ़र्डची तिकीटं काढली. जाताना रात्रीचं म्हणजे रेड-आयचा एकच पर्याय होता पण परत येताना कुठे उडी मारुन यायचं ते थोडं माझ्यावर होतं. माझ्या जुन्या गावचा म्हणजे फ़िलाडेल्फ़ियाचाही पर्याय त्यात होता पण मला उगाच भावुक व्हायला होईल का असा विचार करुन मी जसं आलं तसंच (म्हणजे लहानपणी आई-बाबा शाळेला जाताना कडेकडेने जा अशा काही सुचना देतात थोडासा तसाच मध्यमवर्गीय विचार करुन) शार्लेटच्या पर्यायावर टिचकी मारली.

निघतानाच कुठं माशी शिंकली माहित नाही.मला निदान पाचेक तास शांत झोपायला मिळावं म्हणून मी १५ डॉलर जास्तीचे भरुन लेग-स्पेसवाली खिडकी घेतली आणि बाजुलाच एक सहा-सात वर्षांचा (अतिक्युरिअस...(चिकित्सकपेक्षा भा.पो. वाटतंय म्हणून)) मुलगा आणि त्याचा काळा बाबा माझे सहकारी होते. विमान उडेपर्यंत त्याच्या हजारो शंकानी माझी चांगलीच करमणूक केली. अगदी आपली निळी बॅग कुठे ठेवतातपासून काय काय प्रश्न होते त्याचे. त्याचा बाबा मात्र अगदी शांत चित्ताने त्याचं शंकानिरसन करत होता.आता हा दमून लवकर झोपणार ही माझी शंका अगदी खरी ठरली; पण दुर्दैवाने त्याने थोड्या वेळाने लवंडण्यासाठी चुकीचा खांदा (अर्थातच माझा) निवडला..त्यामुळे मला सहनही होत नाही आणि सांगताही येत नाही असं काहीसं झाली आणि अर्थातच माझ्या झोपेचं खोबरं व्हायला सुरुवात झाली.त्यात मला एकदा जाग आली की पुन्हा लगेच झोपही येत नाही. केव्हातरी रात्री त्याच्या बाबाच्या लक्षात आलं आणि माझा खांदा मुक्त झाला पण तोवर उतरायची वेळ झाली होती.तरी बहुधा झोपेचा पगडा बराच असावा त्यामुळे शार्लेट मुक्कामाच्या छोट्या फ़्लाइटमध्ये मी जमेल तितकी झोप काढून घेतली.

विमानतळ ते कामाचं ठिकाण डोक्यावरुन पाणी म्हणजे दिडेक तासाचं अंतर होतं.इतकं ड्राइव्ह कोण करणार आणि तेही अर्धवट झोपेत म्हणून सरळ कॅब केली होती. तोही वेळेवर आला आणि आम्ही निघालो. तो मला म्हणाला बरं झालं न्युयॉर्कला नाही गेलीस ते. That city never sleeps so you would have hit the traffic any time you land. थोडक्यात काय तर आता वेळेत हॉटेलवर आणि मग दुपारची मिटिंग असा मी विचार करत होते.पण तीच ती एक टक्क्याची कथा..नेमकं एका ठिकाणी अपघातामुळे मुंगीच्या पावलाने गाड्या सुरु होत्या आणि आम्ही अडकलो. बिचारा ड्रायव्हर मला म्हणतही होता इथं कधी ट्रॅफ़िक होत नाही. मग त्याने हायवेवरुन गाडी काढून थोडं लोकल रस्त्याने पुन्हा हायवेवर आणलं पण तरी दीडचे सव्वा-दोन तास झालेच. चला नमनाला इतकं पुरे...
कामाबद्द्ल तर काय बोलायची सोय नाही.दिवसभर जर मिटिंग एके मिटिंग केलं तर खरं काम पुन्हा हॉटेलवर आल्यावर करायचं हे बहुधा अंडरस्टुड होतं. त्यात माझं नशीब म्हणजे ज्याच्या जागी मी गेले होते तो हे काम सोडून दोन आठवड्यापुर्वीच गेला होता त्यामुळे कसला आगापिछा न कळता लागलेल्या (किंवा दुसर्‍याने लावलेल्या) आगीवर पाणी शिंपडण्याचं काम माझं..काय बोलणार..पण खरं तर त्यासाठीच आपण असतो. म्हणजे नाहीतर कोण एवढे लाड करणार नाही का? असो..
शेवटी (एकदाचा) परतीचा दिवस उडाला आणि उगाच उशीर नको म्हणून ११:४५ ची कॅब केली. फ़क्त ते मला घ्यायला यायच्या ऐवजी मला त्यांच्या पिक-अपच्या ठिकाणी जायचं होतं. माझा एक सहकारी मला सोडणार होता. पण तो वेगळ्या मिटिंगमध्ये, मी कोणा वेगळ्याबरोबर काम करतेय या भानगडीत निघतानाच उशीर झाला; तरी फ़ोनवरुन कॅबला थांबायला सांगितल्यामुळे निदान तिथे काही गफ़लत झाली नाही. आणि यावेळी चक्क नेहमीच्या वेळेपेक्षा गाडी दहा-मिन्टं लवकरच पोहोचली. सेक्युरिटीलाही काही रांग नव्हती. आता फ़क्त तासभरात विमानात चढलं की झालं. मग शार्लेटचा हॉल्टतर तासभराचा होता. म्हणजे गेटपाशी पोहोचेपर्यंतच बोर्डिंगची वेळ झाली असेल आणि मग तिथुन पाचेक तासात पोर्टलॅंड साधा सोपा हिशेब. कुठेही शिंकणार्‍या माशीचा शिरकाव नाही, असा विचार करत मी दुपारच्या जेवणाची सोय केली. खरंच विमानतळावरचं जेवण जास्तीत जास्त ठिकाणी इतकं टुकार असतं नं..हा विमानतळही नावापुरता इंटरनॅशनल बाकी सगळा थंडा कारभार होता. त्यातल्या त्यात एक मेक्सिकन पर्याय होता तिथुन एक बरीटो उचलुन मी शांतपणे पोटपुजा केली.
बोर्डींगही वेळेवर सुरु झालं.बाजुच्या सहप्रवाशीणीबरोबर हाय-हॅलो झालं. कप्तानाने उगाच आपल्या आगमनाची नांदी दिली..थोडा एकतर्फ़ी संवाद केला, हवाईसुंदरी एक्सिट रो इ. सुचना द्यायला उभी राहिली आणि कप्तानाच्या आवाजाने तिला थांबावं लागलं..ही एकाच नाही तर पुढे शिंकणार्‍या हजारो माशांची नांदी होती. कप्तानाच्या मते शार्लेटला जोरदार पाऊस, वीज इ. मुळे आपल्याला टेक-ऑफ़साठी थोडा वेळ थांबावं लागणार आहे. पुन्हा पंधरा मिनिटांनी पुन्हा तेच. साधारण अर्धा तासांनी शार्लेटचा पाऊस थांबायची बातमी आली. पण टेक-ऑफ़चा सिग्नल मिळणार तितक्यात आमच्याकडे वरुणराजांनी बरसायला सुरुवात केली. निघताना चांगला गॉगल घालावा लागेल इतकं ऊन असणार्‍या ठिकाणी हा अंधारुन आलं आणि माझ्यासारख्यांची दयामाया न करता ढग बरसू लागले.आम्ही अर्थातच विमानातच बंदिस्त झालो. थोड्या वेळाने आम्हाला आणखी दिड तास उडायची संधी नसल्याने बाहेर पडायची परवानगी मिळाली.
एवढ्या वेळात वेळेचं गणितही काही कळत नव्हतं. बाहेर पडावं की न पडावं या विचारात मी तशीच बसून राहिले. नवर्‍याला कल्पना दिली.तोही बिचारा आठवडाभर मी नाही म्हणून मुलाला एकटं सांभाळून कंटाळला होता त्यात ही भर.शेवटी वीसेक मिनिटांनी माझी पेटली की जर मला ते फ़िलाडेल्फ़ियाचं कनेक्शन दिलं तर निदान माझी कनेक्टिंग फ़्लाइट मला मिळू शकेल. म्हणून मी बाहेर गेले आणि काउंटरच्या भल्या मोठ्या रांगेत उभे राहिले तोच आमच्याच फ़्लाइटला सिन्गल मिळाला आणि पुन्हा एकदा पळापळ.मीही त्या लोकलाटेबरोबर आत गेले. आणि पावणे-तीन ऐवजी साधारण साडे-चारच्या दरम्यान आम्ही उडालो.

आता प्रश्न होता तो म्हणजे मला माझी शार्लेटची कनेक्टिंग फ़्लाइट मिळेल का? हवाईसुंदरीकडे जरा मस्का लावुन पाहिला की बाई मला जरा पुढे बसायला दे म्हणजे उतरताना मी पळत माझी फ़्लाइट पकडेन. पण पुढे म्हणजे फ़र्स्टक्लास हाच पर्याय होता बाकी सगळ्या जागा भरल्याच होत्या. शिवाय तिचं म्हणणं एक शक्यता शार्लेटला आधीच गोंधळ झाला आहे म्हणजे तुझी फ़्लाइट तिथेचही असेल आणि दुसरं म्हणजे माझ्याच बोटीतले बाकी प्रवासी आहेत त्यामुळे ती फ़क्त हे विमान शार्लेटला पोहोचल्यावरच काय ते करु शकेल.

मग काय झालं पुढे माझं आणि त्यातल्या त्या एक टक्क्यावाल्या बर्‍याचशा गोष्टींचं????

आला पिकनिकचा महिना

ऑगस्ट महिना अमेरिकेत "picnic month" म्हणून साजरा होतो असं मागेच रेडिओवर ऐकलं आणि उगाच भावूक व्हायला झालं..गेली काही वर्षे न कळत ऑगस्टमध्ये कितीतरी पिकनिकचा भाग आम्ही सारखेच झालो होतो. अर्थात ऑगस्ट म्हणजे मुलांच्या शाळांच्या सुट्टीचा शेवटचा महिना किंवा काही राज्यात शेवटचे आठवडे, उन्हाळा भरात आलेला, मावळतीचं ऊनही उशीरापर्यंत थांबलेलं, शेतांमध्ये मक्यापासून,वेगवेगळ्या बेरी,पीच,भाज्या सगळ्यांचाच बहर या पार्श्वभूमीवर बाहेर जाऊन खेळणं, खाणं नाही व्हायचं तर काय. म्हणजे त्यावरुनच हे असे मास साजरे होतात इथे. जस जुलैच्या गरम लाटांमध्ये आइस्क्रिम आपसूक जास्ती खाल्लं जातं म्हणून तो "Ice cream month" जाऊदे सध्या हे पुराण इथंच थांबवते कारण खादाडी निषेधासाठीची एक पोस्ट या महिन्यात आधीच टाकून झालीय. खरं तर जुलैमध्ये आइस्क्रिमबद्द्ल लिहायचं मी जाणीवपुर्वक टाळलंय...(आळशीपणाला किती गोंडस शब्द मिळाला नाही??)


हम्म्म्म...तर असा हा ऑगस्ट आला की जवळच्या मराठी मंडळाची पिकनिक आधीची प्लान्ड असायची. त्यात जायचं म्हणजे खेळ आणि खाऊ दोन्हीमध्ये आपलाच मेन्यु...सुरुवातीला नमन चविष्ट भेळे, प्यायला पन्हं असं पार पडलं की मंडळी पार्कात खो-खो, लगोरी, क्रिकेट असे देशी खेळ खेळून दमली की मग वडा-पाव-चटणी, पार्कातच समोर भाजलेली कणसं, रसरशीत कलिंगड यावर ताव मारत दुपार कशी निवायची कळायचंही नाही...बच्चा, बच्चे के मॉं-बाप आणि मायदेशाहून आलेले आजी-आजोबा सगळ्यांसाठी आठवणीतला एक मस्त उनाड दिवस. आम्ही जिथे राहायचो तिथेही काही एक छोटा मराठी ग्रुप होता. ही मंडळीही एकदा जवळच्या पार्कात एखादी छोटीशी पिकनिक प्लान करत आणि मग विकत मिळणारे बर्गर पार्कातल्या ग्रिलवर ग्रिल करुन त्यासोबत चिप्स, ज्युस, सोडा अशा अमेरिकन साध्या-सोप्या मेन्युमध्ये रंगलेल्या मराठी गप्पांमध्ये हाही दिवस उन्हाळ्यातल्या आठवणीत राही.

आणखी एक ग्रुप होता माझी एक मैत्रिण सत्संग करायची त्यांचा. आम्ही महिन्यांतून एखादवेळा त्यांच्या कार्यक्रमाला जायचो पण त्यांच्या वार्षिक सहलीला ती आमच्या कुटुंबाला आवर्जुन बोलवायची. या ग्रुपमध्ये गुजराथी मंडळी जास्त होती आणि त्यामुळे अर्थातच मेन्यु विविधता. एका वर्षी त्यांनी मेक्सिकन भेळ केली होती. एकदम पोटभरा प्रकार आहे. रिफ़्राइड बीन्स एका आंटीने घरुन करुन आणल्या होत्या. त्यावर मग बारीक चिरलेले कांदा, टॉमेटो, साल्सा आणि खूप सारं चीज घालून मिक्स करुन खायचं...सोबर चिप्स होत्याच..(आता गुजु म्हटलं की चिप्स आणि चीज नसेल तर खायचं चीज नाही व्हायचं म्हणा) मग त्याच पार्कमध्ये टेनिस, व्हॉलिबॉल, क्रिकेट खेळून दमल्यावर मग थंड कलिंगडाचा उतारा. काही वेळा तर सकाळीच नवर्‍याला चिकन तंगड्या ग्रिल करायचा मूड आला की मग मसाला लावुन त्या भरुन आणखी एखाद्या मित्रमंडळाला फ़ोन केला की त्यांच्याबरोबर मग पार्कात भेटून तिथेच त्या ग्रिल करणं, सोबतीला चीजचं पुरण भरलेल्या भोपळी मिरच्या (इथल्या मिरच्या त्यातल्या त्यात ढमाल्या असतात त्यामुळे पोटही छान भरतं), हवा असल्यास पाव, घरात भाजायच्या लायकीचं असेल ते कांदा-बटाट्यापासून मक्यापर्यंत काहीही पोटात ढकलताना दिवस कसा जायचा कळायचंही नाही. जास्त खाल्लंय असं वाटलं तर तिथल्या तिथं एखादा ट्रेल करुन टाकायचा म्हणजे उगाच गिल्टी फ़िलिंग पोटात घेऊन घरी जायला नको.

या अशा पार्श्वभूमीवर अजून न रुळलेल्या या ओरेगावात(आता हे रडगाणं कधी थांबवणार मी??) थोडं बोअर होणार असं वाटत असतानाच त्यादिवशी नवरा म्हणाला आमच्या ऑफ़िसची पिकनिक आहे आणि तीही ऑफ़िसच्याच आवारात. म्हणजे मान्य आहे मला याच्या ऑफ़िसचा कॅंपस अम्मळ जास्तच मोठा आहे पण तरी रोज ऑफ़िसला जाणार्‍या लोकांना पुन्हा तिथेच बोलवायचं म्हणजे कॉस्टकटिंग की काय रे? असा विचार करतच मी तिथं पोहोचले आणि एका दिवसात त्या भागाचा नक्षाच बदलला होता. इतर वेळी नुसतं वेल-मेंटेन्ड गवताचा भाग होता तिथे मस्त कनाती, तंबु, संगीत अधुन-मधुन येणारा संगीताचा आवाज आणि खूप सारी माणसं(हेही महत्वाचं नाहीतर इथे लोकं दिसणं म्हणजे एकंदरितच...जाऊदे) पाहून माझे आधीचे विचार कधी बदलले कळलंच नाही. मुलांसाठी चित्रकला, तोंड रंगवणे, फ़ुगेवाली, राइड्स, हुलाहुप स्पर्धा, आणखी ते आपण टेलिमॅचमध्ये पाहायचो त्यासारखी एक धावण्याची स्पर्धा असलं बरंच काही होतं...खाऊचीही चंगळ होती..बार्बेक्युचा धूर मागच्या बाजुला भगभगत होता. मेन्यु अर्थातच अमेरिकन होता. शाकाहारींसाठी बर्गर सॅंडविच, सॅलड, मांसाहारींसाठी हॉट डॉग, चिप्स, मका, फ़ळं, अधेमधे टाइमपास म्हणून म्हातारीचा कापूस, आणि शौकिनांसाठी वाइन बार वगैरे बरंच काहीसं होतं..इतकं वर्णन काय करते मी? थोडीतरी फ़ोटोझलक टाकायला हवी म्हणजे नकळत(??) आलेल्या खादाडीचाच उल्लेख जास्त झाल्याने तयार झालेल्या निषेधांच्या खलित्यांचं रुपांतर कौतुकात होईल....

मावशीबाई तुझी बोली मऊ...

या टीपेचा पोस्टशी संबंध नाही पण तरी एकामागे एक दोन पोश्टा टाकायचं कारण आधीची लिहून ठेवली होती पण फ़ोटोसाठी थांबली होती आणि मीनलने खो कधीच दिल्याने हिचा पण लगे हातो नंबर लावला...नाहीतर एकंदरीत हा ब्लॉग ज्या आळशीपणे पुढे जातोय त्यावर सध्यातरी काही उपाय दिसत नाहीये.....




मुख्य टीप: स्वअनुवादीत कविता या ब्लॉगवर वाचायचं धैर्य करणार्य़ा समस्त वाचकांसाठी ही टीप पुढे जायच्या आधीच देतेय...हे (सु किंवा दु) भाग्य आपल्यावर ओढवण्याचं कारण या टॅगचा कर्ता करविता आणि मला नाही तर वाचकांना टांगवून ठेवणारी मीनल हीच जबाबदार...



मीनलने खो दिला आणि परीक्षेत सगळा पेपर ऑप्शनला टाकलेल्या भागावर आला तर काय होईल तेच झालंय...म्हंजे खरंच अशी सिच्युएशन उर्फ़ खड्ड्यात मी पडलेय तर मी काय करेन?? अक्षरशः वाट्टेल ते लिहेन...आणि मग शेवटच्या ख्रिसमसचं रुपांतर मागची दिवाळी असं झालं तर हा पेपर मॉडरेटर वगैरे सोडा अगदी चितळे दामले पासून ते वरच्या वर्गाचे चांगले सोळणकर मास्तर आले तरी भोपळ्याचं चित्र घेऊन येईल...आणि काय??? खरं तर ऑप्शनच्या भागवर इतकं नमन पण खूपच आहे म्हणा...पण तरी एक मध्य टीप देतेच कारण नंतरच्या शिव्या कमी व्हाव्यात अशी एक सदिच्छा आहे नाहीतर ते आपल्या हरीतात्यांमधल्या शाइस्तेखानासारखं हवं तर दुसर्‍या हाताची बोटं कापा पण शिवी नको प्रमाणे हवं तर दोन भोपळे काढा पेपरवर पण हा शाब्दिक भडीमार नको....(उगाच या पोस्टचं मुपि प्रकरण व्हायचं...)



हं तर मध्यटीप : Last Christmas माझं मावसभाषांमधलं खरं तर आवडीचं गाणं आहे...त्यातलं काव्य, संगीत सारं काही आवडतं..पण तरी त्याचा आणि अनुवादाचा तसा काही संबंध नाही हे कळलंय तरी मी पोस्टतेय यामागे निव्वळ त्या कवितेची माझ्यासारख्या होतकरु कवींनी वाट लावु नये हाच आहे...तसंही होतकरु या शब्दाचा बोलीभाषेतला अर्थ "करु करु पण होत काही नाही" असा आहे याची सु.वा. नोंद घेतीलच म्हणा..

शिवाय जॉर्ज मायकल काय माझ्या मागे येणार नाही कारण त्याला अनुवादाचा अनुवाद करुन दाखवला तरी ते कळणार नाही..तो जास्तीत जास्त एक जांभई देईल...त्यामुळे I am actually playing safe...



मूळ गाणं:

LAST CHIRSTMAS

Last Christmas, I gave you my heart
The very next day, you gave it away
This year, to save me from tears
I'll give it to someone special

Once bitten and twice shyed
I keep my distance but you will still catch my eye
Tell me baby
Do you recognize me
Well, it's been a year, it doesn't surprise me
Merry Christmas, I wrapped it up and sent it
with a note saying "I love you", I meant it
Now I know what a fool I've been
But if you kiss me now, I know you'd fool me again

Last Christmas.........

A crowded room and friends with tired eyes
I'm hiding from you and your soul of eyes
My God, I tthought you were someone to rely on
Me, I guess I was a shoulder to cry on
A face on a lover with a fire in his heart
A girl on a cover but you tore her apart
Maybe this year
Maybe this year I'll give it to someone special

Cause last christmas....

And last Christmas
And this year
It won't be anything like, anything like....


आता माझं होतकरू गाणं....

मागची दिवाळी

आठवतं का मागच्या लक्ष्मीपुजनात, देवळात समोरच पूजा करणारी तू आणि देवाला सोडून या देवीत आणखी गुंतलेला मी?
शेवटी दिवाळीच्या मुहुर्तावर विचारलंच तुला थेट
अन हाय! लगेच भाऊबीजेचं ताट घेऊन घेतलीस तू माझी भेट
या वर्षी मात्र, या वर्षी मात्र आहे मी सावध
शोधतोय वेगळ्याच टाइपचं सावज

या आधीही खाल्लीय एकदा चप्पल अन दोनदा वाटली लाज
ठेवलं मीही अंतर... पण तू मात्र नजरेचं गारुड करुन करुन टाकलंस मला खाक
सांग मला, सांग मला ओळख तरी देशील का?
अर्थात वरीस झालं म्हणा या घटनेला पाठी लागलेल्या प्रत्येक पोराचा हिशेब तू तरी ठेवशील का?
शूभ दिपावली म्हणता म्हणता "प्रेम करतो तुझ्यावर" असं चिट्ठीत म्हटलं तरी वेडी हाक माझी तू ऐकशील का?

अगं मला कितीही मनापासून वाटलं तरी तुला गं का तसं वाटेल??
आणि आता, आणि आता पप्पी जरी दिलीस तरी चटका मला बसेल....
कारण?? अगं कारण मागच्या दिवाळीच्या मुहुर्तावर विचारलंच तुला थेट
अन हाय! लगेच भाऊबीजेचं ताट घेऊन घेतलीस तू माझी भेट

या वर्षी मात्र, या वर्षी मात्र आहे मी सावध
शोधतोय वेगळ्याच टाइपचं सावज

एक गर्दीमय खोली आणि त्यात (थोडीशी जास्त झाल्याने) थकल्या डोळ्यांचे मित्र
त्यातचं तुलाही पाहताना लपतोय मी तुझ्या त्या नजरेपासून...
आताही जाणवतंय किती विश्वास होता माझा तुझ्यावर तेव्हा
आधाराचा खांदा मीच का असं वाटण्याचे दिवस होते तेव्हा
प्रेमिकेचा चेहरा अन हृदयातली जणू काही आग
मनमासिकाचं कव्हर जणू... पण फ़ाडून ते स्वतःच, गेलीस स्वतःच्या तालात

पण काही नाही...पण काही नाही... मीही म्हणतो, आम्हा मुलांच आयुष्यच असं असतं
या दिवाळीला तू नाही म्हटलंस तर ....दुसर्‍या दिवाळीपर्यंत दुसर्‍या कुणाचा तरी नंबर नक्की असतो...

म्हणूनच म्हणतो म्हणूनच म्हणतो...
या वर्षी मात्र, या वर्षी मात्र आहे मी सावध
शोधतोय वेगळ्याच टाइपचं सावज

जर ही कविता(??) वाचून इथवर पोचला असालचं (एकदाचे) तर ही तळटीप:  ही कविता लिहीताना मजा आली आणि अचानक वरदाबाईंच्या तालमीची आठवण झाली...पु.ल.म्हणतात त्याप्रमाणे त्या पेटीवर न सापडणार्‍या पट्टीच्या गायिका होत्या त्याप्रमाणे माहितीतल्या दोनेक छंदात मीही मुक्तपणे बागडून घेतलेय...शिवाय कवितेच्या पोस्टवर पण फ़क्त सुप्रसिद्ध लेखकांच्या उपमा सुचतात हाही संदर्भ बोलका आहेच म्हणा..जाता जाता, बाय द वे कवितेत कंस असतो का?? की कंसातली ही पहिली (आणि कदाचित अखेरची) कविता??पुन्हा हा मोका तुमच्या आमच्या अणि अर्थातच या ब्लॉगच्या वाट्याला न येवो हीच सदिच्छा...

आणि निव्वळ निदान पुरुषवर्ग ही कविता वाचेल या आशेने मी वटवटराव हेरंब आणि चुरा पाव प्रसाद यांना
’खो’तेय....

करुया अंगत "पंगत"

यावेळच्या मायदेशवारीचं वैशिष्ट्य म्हणजे खादाडी चळवळीवर भर...त्याचं कारण इथे आपल्या चवीचं मिळत नाही यापेक्षाही मागच्यावेळी गेले होते त्यावेळी आरुष खूपच लहान होता त्यामुळे मला कुठेही बाहेर खायला देण्यात आलं नव्हतं...(म्हंजे तेच ते परवानगी) तरी चोरुन-मारुन एक दोन डल्ले मारले होते पण यावेळी राजरोसपणे खाऊगल्यांची भटकंती करायची होती..आणि आम्ही दोघंही खव्वेये असल्याने काही प्रश्नच नव्हता.


बोरीवलीच्या मुक्कामात जास्तीत जास्त वेळा गेलेलो ते हे ठिकाण म्हणजे "पंगत". हे आहे बोरीवली पश्चिमेला गोराईच्या सेक्टर २ च्या दिशेने जाताना एकदा वजिर्‍याच्या देवळाकडून सरळ लिंक रोडचा सिग्नल ओलांडला की आधी उजवीकडे "सायली इंटरनॅशनल स्कूल" दिसते तसंच डावीकडे एक मैदान आणि थोडं पुढे उजवीकडे "पंगत" उभं आहे. जेवणाच्या वेळेच्या थोडं आधी गेलं तरी आम्हाला वरती एसीमध्ये जागा मिळाली नव्हती आणि आणखी थोडं उशीरा गेलो असतो तर मात्र रांगच लावावी लागली असती. एकंदरित खवैयांची गर्दी असणारी जागा; पण जायला मात्र हवं हमखास.

मालवणी जेवण ही इथली खासियत. साधा-सोपा मेन्यु आणि वाढणी पण पुरेशी. किंमत मात्र अगदी वाजवी.पहिल्या वेळी आमचं बिल माझ्या भावजींनी दिलं होतं त्यामुळे पाहिलं नाही पण दुसर्‍या वेळी आम्ही सहा माणसं व्यवस्थित हजाराच्या आत का कायतरी जेवलो असू म्हणजे नक्कीच परवडणलेबल आणि मुख्य म्हणजे मासे खाण्यासाठी जाणार असाल तर जे मिळणार ते अगदी ताजं...जे ताजं मिळत नाही ते त्यादिवशी नसतं..उदाहरणच द्यायचं तर पहिल्या वेळी खाल्लेली सुरमई आवडली म्हणून दुसर्‍या वेळी मागवली तर त्यादिवशी ती नव्हती पण बांगडा होता. शाकाहारी लोकांसाठी अगदी कोथिंबीर वडी पासून वालाच्या उसळीसारखे अस्सल मराठमोळे पदार्थ आहेत. (जाणार आहे मी एकदा शाकाहारीसाठीसुद्धा..:))

आम्ही पहिल्यांदी गेलो ते ताईकडे तिला जेवण करायचा त्रास द्यायच्या ऐवजी त्यांच्याच (आणि आता आमच्याही) पसंतीचं हे ठिकाण ट्राय करण्यासाठी. पाच मोठी आणि दोन छोटी म्हणजे तरी बर्‍यापैकी माणसं होतो. त्यामुळे भरपुर काय काय मागवलं. तळणी खायला (आणि करायला सुद्धा) पटाईत असणार्‍या माझ्या नवर्‍याने आपण वडे मागवणार असल्याचं आधीच जाहिर केलं आणि माझे बाबा,भावजींनीही त्याला दुजोरा दिला. पण मला आंबोळी आवडतात आणि इतरवेळी खाल्या गेल्या नाहीत म्हणून मी मात्र आंबोळी खायचं डिक्लेअर केलं, माझी भाची म्हणजे तशी माझीच मुलगी तीपण मला सामील झाली. पण इथली तांदळाची भाकरी छान असते म्हणून ताईने मात्र आठवणीने भाकरी मागवली आणि बरं केलं सगळंच खायला मिळालं...कुणी काय मागवलंय काय करायचंय. मग सुकं म्हणून तळलेली मांदेली आणि सुरमई तर पापलेटचा नंबर कालवणात लावला. प्रत्येकवेळी काहीतरी हटके खायचं मनात असतं आणि असा पदार्थ शोधणारं माझं अर्धांग यावेळी मोरी म्हणजे काय? असं म्हणून एक मोरीचंही कालवण मागवलं..सोलकढी, भात हे अर्थातच होतंच. ये मोरी, मोरी क्या है म्हणत तो मासा ज्यांनी ज्यांनी तोंडाला लावला त्यांना त्याची चव इतकी आवडली की हा आयटम मागवल्याबद्द्ल नवर्‍याने सर्वांतर्फ़े स्वतःच कौतुकही करुन घेतलं.

आंबोळी इतकी लुसलुशीत होती की मी आणखी मागवली कारण नंतर मलाच मिळाली नाही का असं मला वाटलं..शिवाय जे जसं संपेल तसं मागवलं जातच होतं...आमची ऑर्डर घेणार्‍याला आम्ही किती दिवसांचे उपाशी आहोत असं तर वाटलं नसेल नं? असं आता हे लिहिताना मला वाटतंय. असो.

सगळं दहा-पंधरा मिनिटांत चाटुन-पुसून ताटं लख्ख झाली तरी काहीतरी राहिलं होतं बहुतेक म्हणून मग आठवणीने खरवस मागवला गेला आणि बहुतेक केशर घातलेला तो लुसलुशीत खरवस घशाखाली उतरवुन तृप्त होऊन आम्ही खाली उतरलो ते पुन्हा इथे यायचंच यासाठीच.

आणि त्यानंतर साधारण दीड आठवड्यातच परत आलो..यावेळी आई-बाबा,भाचे कंपनी आणि आम्ही दोघं. मुद्दाम विकडेजच्या दुपारी आलो. रांग नसली तरी बर्‍यापैकी गर्दी होतीच. यावेळी नवं काहीतरी म्हणून खीमा फ़्राय मागवला आणि मासे खातोय तर कशाला म्हणता म्हणता तो आधी आणला गेल्याने त्या खीम्याचा फ़न्ना कधी उडवला ते कळलंही नाही. आणि यावेळी आठवणीने खाला तो तळलेला बांगडा..या फ़ेरीचं वर्णन करण्यापेक्षा दोन्हीचे मिळून फ़ोटो (खरं सुरुवातीला फ़ोटो काढले नंतर मात्र सरळ डल्ला...)पाहिले की तुमची पावलंही या पंगतीत नक्की वळतील आणि सारखी सारखी येत राहतील...आणि मला निषेधाचे कमी खलिते मिळतील काय?? यंज्व्याय...
 

दोघांचं भांडण.....

इतक्यात आमच्याकडे एक (किंवा एकदाचा) "बोस" आला(की आली???)...गेली बरीच वर्षे आपण बोस घेऊया बोस घेऊया म्हणून (अर्थातच) नवरा मागं लागला होता...त्यासाठी बोसच्या आउटलेटमध्ये त्याचा डेमो पहा, मग मला पटवण्यासाठी ’अगं, तू बोसला नाही म्हणतेस म्हणजे एका भारतीय कंपनीला नाही म्हणते...हे बोस म्हणजे आपले सुभाषचंद्र कसे बोस? तसेच कोलकोतावाले..बघ विचार कर’ ही आर्जवंही झाली होती...त्यांच्या लकी ड्रॉमध्ये कार्ड टाक असले उद्योगही करुन थकलो. याचा हट्ट काही संपेना आणि मग माझं "जाऊदे रे खूप महाग आहे..शिवाय त्यांचा डेमो फ़क्त त्यांच्या त्या विशिष्ट डिव्हीडिसाठीच छान वाटतो" असली आणि नवनवीन कारणं देऊन त्याला मागं सारणं आणि त्याचं पुन्हा पुन्हा हट्ट करत राहणं हे सुरुच होतं...


मग आम्ही घर घेतलं तेव्हा नेमकं लिव्हिंग रुमला टिव्ही ठेवण्याच्या जागेच्या अनुषंगाने आतून सराउंड साउंड सिस्टिमसाठी वायरिंग वगैरे सगळं तयार होतं फ़क्त तशा सिस्टिमची (किंवा याच्या भाषेत "बोस"ची) कमी होती...फ़क्त यावेळी ’स्वतःचं घर’ या मुदलातच खूप पैसे खर्च झाल्याने मग पर्यायच नाही म्हणून त्यातल्या त्यात स्वस्त सोनीची एक सिस्टीम आमच्या घरी आली..मग कधीही सराउंड साउंडवाले चित्रपट पाहताना गाडी डावीकडून उजवीकडे जाण्याचा आवाज यासारखे साउंड इफ़ेक्ट (माझ्यामते) व्यवस्थित ऐकू येत असले तरी ’अगं, बोस असता तर अजून छान ऐकायला आलं असतं’, अशा हृद आठवणी येतच आणि मग काही सुचलं नाही तर आपण भारतात परत जायच्या आधी (म्हणजे कधी????-इति मी) घेऊ, तिथे जास्त महाग पडते वगैरे गप्पा चालायच्या..मी काय आता लग्नाला काही वर्षे झाल्यावर जो सराईत कान असतो त्याने ऐकून दुसर्‍या आणखी सराईत कानाने ते सोडून देई...आणि ही असली संभाषणं अगदी इतक्यात घर सोडून ओरेगावात आलो तरी सुरुच होतं...(आणि अर्थातच माझं ए.का.ऐ.दु.का.सोडून देणंही)

आणि त्यादिवशी त्याने चक्क मला विचारलं नाहीतर सांगितलं, "मी बोस घेतलीय..." बापरे हा पण आता सराईत नवरा कॅटेगरीत गेला वाटतं..मी उडालेच...किंमत विचारायची माझी हिंमत झाली नाही...मी फ़क्त आवंढा गिळत "खरंच??" प्रश्न (कम राग) चिन्ह...."अगं जवळजवळ ३० % कमीला पडलीय़" "जूनी(इsssssssssss जरा ताणूनच)???" उत्तरादाखल "म्हणजे हो आणि नाही" बापरे हे काय नवंच?? कारण इथे जुनं सर्रास घेतलं जातं पण ही(म्हणजे आमचे ’अहो’) तुपाशी खाणारी कॅटेगरी इतक्या सहजी जूनी भानगड घेणार नाही हे मला साधारण माहित होतं...पण आजकाल वैताग घालवायचा असेल तर मी कमीत कमी प्रश्न विचारते म्हणजे मग न विचारल्या प्रश्नांची उत्तरंही आपसूक मिळतात...असो..

तर शेवटी हा नवाच बोस घरी आला आणि वरील भानगडीची उकल झाली. ही सिस्टिम म्हणजे त्याचा बास, पाच स्पिकर्स सगळं त्याच्या मूळ बॉक्समध्ये आणि मॅन्युअल तर उघडलेलंही नाही...नक्की स्वस्त पडली नं रे?? का बरं विकली असेल?? अशी प्रश्नचिन्हं मनात घेऊन मी होतेच, तेवढ्यात याने सांगायला सुरुवात केली..ही सिस्टीम ज्याची आहे त्याचा डिव्होर्स झाला आणि सेटलमेन्टमध्ये घर त्याच्या बायकोला गेलं आणि त्यात व्यवस्थित माउंट केलेली याने घेतलेली बोस त्याची त्याच्या कस्टडीत आली...कस्टडी हा मुद्दाम वरीजीनल श्टोरीतला तसाच ठेवला आहे..आतापर्यंत मला मुलांची कस्टडी माहीत होती पण नवर्‍यांच्या राज्यात साउंड सिस्टीम पण पोर या कॅटेगरीतच मोडणार म्हणा..असो..तर ही सेटलमेन्ट होईस्तोवर पठ्याने स्वतःच्य नव्या घरी सगळं इंटरनल वायरिंग इ. करुन नवा बोस घेऊनही टाकला होता आणि इथे जुन्या घरात असलेल्या बायकोला सगळं छान सेट केलेल्या त्या सिस्टिमला द्यायला बहुधा जीवावर आलं होतं...होता होता तिने मूळ सिस्टीम तशीच ठेवली आणि याला कॉम्पेन्सेशन म्हणून तशीच दुसरी सिस्टीम घेऊन दिली...आता ही नवी सिस्टीम घेऊन हा काय करणार म्हणून त्याने ती मिळेल त्या किमतीला विकली....काय देश आहे....एकतर भांडतात, वेगळं होतात, त्यात मग अशा वस्तूंवरचं प्रेम, हक्क जे काही असतं त्यातल्या भानगडीत पैशाची (आणि खरं तर वस्तूंचीही) नासाडी करत राहतात...आपण पडलो देशी बनावटीचे...भांडलो तरी एकत्र राहून परत कशावर किती खर्च करायचा म्हणत राहतो आणि मग कधी तरी नशीबाने होतं, ’दोघांच भांडण आणि तिसर्‍याचा लाभ’ किंवा सुधारीत भाषेत ’गोर्‍यांच भांडण आणि देशींचा लाभ’.....

आठवणीतलं घरगुती पावसाळी खाद्यजीवन....

मे महिना सुट्टीचा म्हणून आवडीचा म्हणायचा तर शेवटाला एकदम भाजून निघाल्यासारखं व्हायचं आणि सगळ्यात जास्त वाट पाहिली जायची ती पावसाची...तोही (तेव्हा) वेळेवर यायचा आणि मातीच्या धुंद वासानं वेडं करायचा..शाळेचं दप्तर पाठंगुळीला आणि हातात छत्री असलं भिजरं ध्यान मग पावसात मुद्दाम वाटेतल्या डबक्यामध्ये अडखळायचं...रेनकोट कधी स्वतःसाठी घेतला नाही पण दप्तरावर रेनकोट घातलेली मुलं पाहताना का कुणास ठाऊक त्यांची उंटासारखी बाकदार पाठ पाहिली की हसायला यायचं.हळुहळु गवतफ़ुलं उगवायला लागली की शाळेतही रुळणं व्हायचं आणि पाऊसही तोवर आपलं बस्तान चांगलं बसवून असे. गावाबाहेर कुठं जाणं झालं की हिरवा आसमंत, हिरवे डोंगर, सगळंच कसं हिरवं आणि ताजं...

अशाच पावसात वटसावित्रीला आईबरोबर गेलं की मिळणारे ते छोटे आंबे चोखतानाची मी मला आठवते...मिळतात का ते छोटे, फ़क्त चोखूनच खाता येतील असे आंबे आजकालही? त्या ओटीतला फ़णसाचा गराही खूप आवडायचा. आणखीही बरंच काही असायचं पण भर पावसात खाल्ला जाणारा हा आंबा...अहाहा! काय वर्णावं त्याचं रुप आणि चव...

पावसाळ्यात काही काही चविष्ट गोष्टी आणखी चविष्ट लागतात...कुणाही सर्वसामान्याप्रमाणे माझंही मत कांदाभजींना तोड नसली तरी मोड आलेल्या वालाची आमटी, भात आणि भाजलेला उडदाचा पापड हे अप्रतिम त्रिकुट ज्याने पावसात खाल्लं  असेल त्याच्या तोंडात आत्ताही त्या चवीने पाणी येईल. मग लगोलग आषाढ आला की पावसाची सवय शरीराला बाहेरुन झालेली असली तरी पोट मात्र हमखास बिघडायचं आणि धर्मानं ख्रिश्चन असले तरी आमचे नेहमीचे डॉक्टर त्या पोटाला आषाढी लागली की काय? म्हणून मग थोडा ताबा ठेवायचा सल्ला देत. कसंबसं आषाढ अमावास्येपर्यंत तग धरायचं आणि गटारीला सगळं सामिष मनसोक्त खायचं. आषाढ कधी एकदा जातो असं व्हायचं आणि त्याचं कारण ही "आषाढी"ची पळापळ आणि गटारी नसे, तर नंतर येणारा श्रावण.मला मुंबईतला पावसाळा आवडतो की श्रावण? असं कधीतरी गणित मांडायला हवं..पण तरी खात्री आहे मला श्रावणाला जास्त मार्क मिळणार ते.

श्रावणाच्या सुरुवातीलाच आई-बाबांचा एक नेहमीचा संवाद घडे. आई नेहमी पहिले पाच दिवस तरी कडक असं म्हणायची पण मग जसजसे तिचे एक-एक उपवास यायचे तसं मग ’सगळा गॅस धुवायला लागतो’ किंवा ’तुम्ही खा. मला सारखं केस धुवायला होत नाही’ अशी लंगडी कारणं देऊन शेवटी श्रावण घरात पाळला जाईच. नेहमीचे गुरुवार करणार्‍या आईचे सुरु व्हायचे श्रावणी सोमवार आणि शनिवारचे तसंच वेगवेगळ्या सणांचे उपवास. श्रावणातले उपवास चारच्या सुमारास सोडायचे असा काही नियम आहे का माहित नाही पण आई मात्र अशी चारच्या आसपास जेवायची. फ़्लॉवर-वटाणा भाजी, तळलेले पापड आणि अळूवडी यांना या जेवणात हमखास मान असे. प्राथमिकला असेपर्यंत तर मलाही श्रावणी सोमवार आणि शनिवारी शाळेला अर्धा दिवसाची सुट्टी असे. त्यामुळे आईने जेवणाला सुरुवात करेपासून मी तिच्यासोबत काही छुटकू-मुटकू गोष्टी करत नाहीतर नुस्तं तिचं निगुतीने अळूवड्यांची पानं वाळणं पाहात राही. आणि मध्ये मध्ये तोंडातलं पाणी आवरत; कारण देवाला नैवेद्य दाखवल्याशिवाय पापडाचा तुकडाही मिळत नसे..श्रावणातल्या जेवणाची ती न्यारी चव नंतर कॉलेजजीवनापासून कधी आलीच नाही असं वाटतं.

श्रावणघेवडा हे नावच कसं श्रावणाची आठवण ताजी करतो, यासारख्याच वाल इ. सारख्या अनेक शेंगाभाज्या, मक्याची कणसं बाबा नेहमी घरीच उकडून खायला द्यायचे त्यामुळे बाहेरचं काही चटकमटक खायची गरजच पडली नाही...अर्थात अधुनमधुन मक्याचं भाजलेलं कणीस यायचंच घरी आणि तेही तितक्याच आवडीने खाल्लं जाई. पावसाळ्यात मी माझ्या मामाची पण उत्कंठेने वाट पाही कारण मामीने वाड्यात लावलेली काकडी आणि आणखी काही भाज्यांची चव न्यारीच असे...मोठ्या पण कोवळ्या काकडीला आमच्याकडे "मिणी काकडी" म्हणत आणि सर्दी झालेली असली तरी आईची नजर चुकवून बाबा हळूच मला एखादा तुकडा तरी देत...

अनेक पालेभाज्या लालमाठ, चवळी आणि पालघर, तानसा अशा ठिकाणच्या जंगलात आपोआप उगवलेली ’करटोली’ सारखी फ़ळभाजी अशा अनेक पावसाळी भाज्या खायची मजा हवी असेल तर त्यासाठी पावसाळ्याची वाट पाहायलाच हवी....पण श्रावण आणि एकंदरित माझ्या पावसाळी खाण्यावर कळस चढला तो शेवळ्याच्या आमटीने.. शेवळे ही पण एक रानभाजी फ़क्त पावसाळ्यातच मुंबईत जवळजवळ सर्वत्र मिळते. मला वाटतं आदिवासी लोकं जंगलात जाऊन गोळा करुन त्यांच्या छोट्या जुड्या करुन विकतात.ही साफ़ करणं एक कला आहे नाहीतर सगळी भाजी खाजरी होऊ शकते शिवाय खाज कमी करण्यासाठी यात काकड म्हणून एक आवळ्यासारखं फ़ळ असतं त्याचा रस घालतात. माझी एक मावशी आमच्या घरापासुन साधारण रिक्शाच्या अंतरावर राही. माझा श्रावण घरात जरी पाळला जायचा तरी एखादा रविवार या मावशीकडे गेलं की तिने केलेले मासे पाहून माझा श्रावण पाळण्याचा उत्साह एका मिनिटांत गळून जाई..असो...आमच्याकडे पहिली आमटी केली त्यावेळेस काहीतरी करुन आई त्या दिवशी मावशीला बोलवे किंवा सरळ एक वाटी आमटी पाठवून तरी देई. मग त्यानंतर त्या जेव्हा भेटत त्यावेळी आमटीच्या चवीबद्द्ल एक परिसंवाद घडे. बहुधा त्याच्या आसपास केलेल्या मावशीच्या आमटीला अम्मळ खाज आलेली असे किंवा असंच काही आणि मग माझी ’आमटी एक्सपर्ट आई” तिला काकडाचा रस जास्त घाल किंवा थोडी चिंच-गूळ घाल अशा टीपा देई. आता हे लिहिताना उगाच भरुन आलंय की चवीचा हा ठेवा मी फ़क्त खाण्यापुरताच मनात ठेवलाय. पण हे असे बर्‍याच जणांना माहितही नसलेले पदार्थ आता शिकायला हवं असंही वाटतंय...(किती बदलतेय मी? असं माझे वर्गमित्र नक्की म्हणतील हे वाचलं तर असो...)

आमच्याकडे एक स्वतःची वाडी करणारे काका चांगली भाजी असली की घरी घेऊन यायचे. त्यांच्याकडची हळदीची पानं आली की मग आई पातोळे करी..मला तो प्रकार विशेष आवडत नसे पण चवबदल म्हणून खाणं व्हायचं...एकंदरित शाकाहारी खाण्याचे इतके प्रकार असायचे की मांसाहाराला तात्पुरतं विसरता यायचं.

जसे हे दोन उपास तसंच श्रावणात येणारे सणही श्रावण आवडायचं महत्वाचं कारण असावं. नागपंचमीला नागपूजा, लाह्या, तर नारळी पौर्णिमेला नारळी-भात आणि कधीतरी समुद्रात जाऊन नारळ अर्पण करणं; नंतर गोपाळकाल्याला दहीहंडी लागली की मग ती फ़ुटेपर्यंत मान मोडेस्तोवर गॅलरीतल्या धक्याला रेलून पाहात राहणं सारंच एकापेक्षा एक सरस. आणि मग एखाद्या सुरेल मैफ़िलीच्या शेवटची भैरवी तसा येणारा पोळा म्हणजेच श्रावण अमावास्या.लहान असताना कुमारीकेचा मान म्हणून शेजारच्या काही काक्याही आधीच सांगुन ठेवत संध्याकाळी यायला आणि आईचीही तयारी सुरु असे. तांदळाची खीर आणि पुरी असं हातात घेऊन देवापुढे बसून कोण आलेय ते न पाहता फ़क्त डोक्यावरुन मागे वाटीचा हात नेत विचारायचं "अतिथी कोण?" उत्तर अर्थातच "मी" आणि मग ती खीर-पुरी खाऊन पुढच्या खीर-पुरीसाठी तयार. कुठे गेलं हे सारं? असा विचार करत असतानाच मागच्या वर्षी आईचं श्रावणात माझ्याकडे असणं मला पुन्हा त्या श्रावणात घेऊन गेलं आणि काय चालंलय या दोघींचं असा विचार माझा लेक करेस्तोवर शिरा-पुरीची वाटी त्याच्या हातात होती.

श्रावण संपल्याचं काही वाईट वाटायच्या आतच गणपती येत त्यामुळे मग सगळ्या आसमंतातच आरत्यांचा आवाज आणि उदबत्तीचा वास भरून राहिलाय का असं वाटे. माझी आणखी एक मावशी विरारला राहायची. ती असेपर्यंत तिच्या घरचा दीड दिवसांचा गणपती म्हणजे आमचा घरचा गणपती असल्यासारखं असायचं. चलतचित्राने सुशोभित केलं जाणारं गणपतीचं मखर, हटकरांची शाडूची मूर्ती (डोळे हे यांचं वैशिष्ट्य), जागरण आणि आरत्यांमध्ये दशावताराची आरती आणि अर्थातच प्रसादापासून जेवणापर्यंत केला जाणारा वेगळा खाद्यपदार्थांचा घाट ही या उत्सवाची पाच मुख्य बोटंच म्हणायची. माझी आई धरुन पाच बहिणींमध्ये सुगरणपणाचा मान जर कुणाला द्यायचा असेल तर फ़क्त याच मावशीचा विचार करता येईल. अगदी मटण चॉपपासुन ते बासुंदीपर्यंत सगळे पदार्थ करणे आणि त्याहीपेक्षा जास्त प्रेमाने ते खाऊ घालणे हे आमच्या नातलगांमध्ये करणारी ही एकमेवच. गणपतीला तिच्या हातचे मुगाचे लाडू आणि उकडीचे मोदक छान की अळूवडी आणि प्रत्येक जेवणातल्या तर्‍हेतर्‍हेच्या भाज्या, मे महिन्यात खपून केलेले पापड-लोणची छान याचा विचार न करता ते खाणं हेच उत्तम. शिवाय जागरण हा म्हणजे विरंगुळा आणि खाद्य संस्कृतीचा परमोच्च बिंदु. मावशी असेपर्यंत तिने कायम स्वहस्ते केलेला एखादा नवा, वेगळा पदार्थ आणि चहा-कॉफ़ी असे तर आजकाल बाहेरून ऑर्डर देऊन खायची रेलेचेल केली जाते. तिच्या मागे त्याच उत्साहाने गणपती उत्सव साजरा करणारा माझा मावसभाऊही प्रत्येक वर्षी मखराची कल्पकता तर कलाकार असल्याने जपतोच पण जागरणासाठी येणार्‍यांची सोय संगीताची साथ करणारा एखादा वादक बोलावुन आणि जिव्हा तृप्त करणारा आचारी समोर वडे तळून देतोय किंवा चाट बनतेय या सर्वांची सोय करतो. खरंतर फ़क्त या गणपती उत्सवावर एक वेगळी पोस्ट होईल.दीड दिवसांचा गणपती गेल्यावर मखरासमोरच्या फ़ळांचा एकत्रित केलेला प्रसाद म्हणजे तर काय देवाचीच कृपा. त्यात खाल्ल्या जाणा‍र्‍या नारळ, टरबुज, खरबुज, पेरु, संत्री अशा अनेक फ़ळांनी एकमेकांच्या साथीने त्यांची चव द्विगुणीत केली असते असं मला नेहमीच वाटतं..अगदी थोडंसं कडवट तुरट असं ग्रेपफ़्रुटही आपण खाल्लं हे नंतरच कळतं..आणि या सर्वाला थोडासा उदबत्तीचा किंवा कापराचा असा तो मिक्स प्रसादी वास असतो दीड, पाच, सात की अकरा दिवसांचा मुक्काम हेही सांगून जातो.

गणपती गावाला गेले की मात्र जरा हळवं वाटे..पावसाळाही अनंत चतुर्दशीला बहुधा याच कारणासाठी हजेरी लावे. यानंतरचा पाऊस म्हणजे बोनस. पडला तर पडला नाहीतरी काही हरकत नाही...आणि खरं तर नंतर येणार्‍या घटस्थापनेच्या दृष्टीने तो न पडला तर बरंच असंच सगळ्यांना वाटतही असेल...सण आणि त्यानिमित्ताने होणारी खाद्ययात्रा काही इथे संपणारी नसते पण तरीही पावसाळ्याचे गेले तीन-साडेतीन महिने केलेली खादाडी आणि विशेष करुन शाकाहारी खादाडी माझ्या वार्षिक खाद्यजीवनात फ़ारच मोलाचं स्थान ठेऊन आहे...गेले कित्येक वर्षे तसे पावसाळे आले नाहीत किंवा मन तृप्त होईस्तोवर ती शेवळ्याची आमटी, उकडलेल्या शेंगा, अळूवड्या, उकडीचे मोदक, प्रसादाची एकत्रित फ़ळं खाणं झालं नाही असं ही पोस्ट लिहून झाल्यावर वाटतंय आणि थोडं उदासच व्हायला होतंय..पण तरीही या अमोल खाद्यठेव्याचा गेली अनेक वर्षे आपण भाग होऊ शकलो हेही नसे थोडके....

सर्व छायाचित्रे मायाजालावरुन साभार

दर्शन

तसं पाहायला गेलं तर मी नास्तिक नाही पण फ़ार देव देव केलं जातं असंही नाही.रोज सकाळी आंघोळीनंतर देवाच्या पाया पडायचं आणि एक स्तोत्र म्हणायचं हे अंगवळणी पडलंय. त्यात आस्तिकतेचा भाग किती आणि खरा भाव किती असंही कधीकधी स्वतःबद्द्ल स्वतःलाच वाटत. पण तरी देवाच्या पाठी जाणार्‍यांपैकी नाही. खरं तर आमच्या भागातल्या एका सुप्रसिद्ध साईमंदिरापास्नं माझं घर फ़ारच जवळ तरीही जेव्हा लोकं स्टेशन ते देऊळ पायी असं काही गुरुवारी करायचे, तेव्हा मी त्या बाजुला फ़िरकतही नसे. मात्र एखाद्या मधल्या दिवशी वाटलं की गाभार्‍यात जाऊन बसायला चांगलंही वाटे.


देश सोडल्यानंतर मात्र उगाच देवळात जात नाही याची उगाच चुटपुट का हे मात्र कळत नाही.आतापर्यंत जिथे कुठे राहिलो तिथे देऊळ किमान ३० मैल तरी लांब त्यामुळे मग जाणं महिन्यात एकदा वगैरे. त्यात माझा नवरा पडला पक्का देऊळवाला म्हणजे सोमवारी किंवा मंगळवारी देवळात गेलं नाही की त्याला कसंतरी व्हायचं आणि मला ऑफ़िसमधुन आल्यावर पटापट स्वयंपाक करुन मग ते ३० मैल तुडवत जा आणि भुकेल्या पोटी परत या ही एक प्रकारची शिक्षा वाटायची..पण तरी जमेल तसं जायचो.

आता ओरेगावात मात्र देऊळ त्यातल्या त्यात जवळ म्हणजे साधारण १०-१२ मैलावर आहे त्यामुळे दर आठवड्याला जायचा प्रयत्न करतोय तरीही काहीना काही तरी कारण निघतेच आणि जाणं राहातं...परवा मात्र ठरवलंच जायचंच. मग निघालो आणि हिंदु टेम्पल की स्वामी नारायण हा पुढचा प्रश्न होता.(अरे हो सांगायचं राहिलं इथे एकाच गावात ही दोन देवळं आहेत.) मला स्वतःला स्वामी नारायणाच्या देवळात जायला आवडत नाही आणि त्याचं एकमेव कारण म्हणजे तिथे अगदी चपला काढायच्या जागेपासून स्त्री-पुरुष अशी विभागणी असते. मग दर्शनालाही तसंच वेगळं वेगळं राहायचं आणि जास्त गर्दी असेल तर मग परत चक्क बाहेरच भेटायचं.

शिकागोला एक मोठठं स्वामी नारायणाचं देऊळ आहे आणि त्याचा जीर्णोद्धार करुन बाजुला पुन्हा जवळ जवळ महालासारखं दुसरं देऊळही बांधलंय. तिथे मी निव्वळ खालच्या कॅफ़ेटेरियात समोसा चांगला मिळतो आणि त्यांची शुद्ध तुपातली मिठाई, फ़रसाण इ. नवर्‍याला आवडायचं म्हणून दोन-तीन महिन्यांत एकदा जायचे. असो.

या पार्श्वभूमीवर जेव्हा नवरा म्हणाला की आज स्वामी नारायणाच्या देवळात जाऊया तेव्हा मी विचार केला "जाऊया आणि येताना काही विकतचा खाऊ घेऊन येऊया". पोहोचलो तेव्हा नेमकं दर्शनाचे पडदे बंद करण्यात आले होते. मला वाटतं सायंआरतीच्या आधीची काही पद्धत असावी किंवा तिथल्या एका बाईचं गुजराती कानावर पडलं त्याप्रमाणे "भगवान जमेछे" म्हणजे देव जेवताहेत त्यासाठी असेल. मग आम्ही आपापल्या विभागात खाली बसलो. मी सवयीने मनातल्या मनात गणपती स्तोत्र म्हणायला लागले. कधी उघडणार यासाठी नवरा नेत्रपल्लवी करतोय (याला देवळात येण्याइतकीच बाहेर पडण्याची पण हौस) तोच सरकन पडदा बाजुला झाला आणि सोन्याचा मुलामा दिलेल्या दालनात पिवळ्या धमक प्रकाशात निळी वस्त्रं ल्यालेलं राधा-कृष्णाचं रुप इतकं मोहक वाटत होतं की बाकीच्या जगाचा विसर पडावा. त्यांच्या बाजुला दिमाखात उभे असलेले स्वामी नारायण आणि आणखी एक स्वामीही त्याच निळ्या वस्त्रात जणू आपल्याकडे पाहुनच स्मित करताहेत असं वाटावं. त्यांच्या उजवीकडची राम-सीतेची जोडीही पिवळ्या तेजात न्हाऊन स्मितहास्य करून त्यांचं लक्ष फ़क्त आपल्याकडेच असावं असं भासवत होती.अगदी डावीकडचे गणपती आणि शंकर-पार्वतीची जोडीही इतकं सुंदर हास्य ल्याली होती की आपला सगळा अहंकार गळून पडावा. "ठीक आहे गं तुला या देवळात यायला मनापासून आवडत नाही पण आम्ही तर तेच आहोत नं आणि सदैव तुझ्या पाठीशी" असं काही ते सांगत तर नसावेत नं? आज नेहमीपेक्षा जरा जास्तच वेळ मी या मुर्ती आणि त्यांचा साजशृंगार अगदी मनापासून पाहात, सरळ लक्ष केंद्रित करुन बसले होते.

इथे अमेरिकेत याआधी काही दाक्षिणात्य पद्धतीच्या देवळांमध्येही हा अनुभव एक-दोनदा आल्याचं आठवलं. काही पुजारी इतकं छान सजवतात की देवाला अगदी पाहात राहावं आणि भान हरपावं. डेलावेअरच्या हिंदु टेम्पलमध्ये पडदा उघडल्यानंतरचं लक्ष्मीचं रुप एकांतात आठवलं तर शहारा येतो. एकदा सोमवारी पिंडीला अभिषेकानंतर भस्म विलेपल्यानंतरचं रुपही पाहिलं आणि मंत्रमुग्ध झाले. आज स्वामी नारायणाकडे हाच अनुभव आला.

देवळात गेल्यावर देवाचं दर्शन हा तसा देवळात जायचा उद्देशच पण देवानं आधी वाट पाहायला लावून नंतर दिलेलं आताचं हे आणि अशीच दर्शनं मात्र कायम मनात राहतील आणि मग आपण आस्तिक नास्तिक की मधले? असे प्रश्न आपसूक विसरले जातील.उरेल तो निस्सीम भाव आणि कुठल्या तरी अकल्पित जागी पोहोचलेलं मन.