Saturday, December 1, 2018

जॉर्जची कहाणी George - Be Who you Are

"यंदाचं आपल्या स्कुल डिस्ट्रिकचं OBOB बहुतेक रद्द होईल" , जेनी माझ्या मुलाच्या मित्राची आई शाळांना सुट्ट्या लागताना भेटली तेव्हा सांगत होती. "तुला त्या वादग्रस्त पुस्तकाबद्दल माहित असेलच". "नाही अजून", मी पुटपुटले. हे एक मॉरमॉन कुटुंब असल्याने काय वादग्रस्त असू शकेल याचा मला साधारण अंदाज आलाच. 

OBOB म्हणजे Oregon Battle of Books ही तिसरी नंतरच्या मुलांमध्ये पुस्तकवाचनाची आवड निर्माण व्हावी म्हणून घेतली जाणारी एक स्पर्धा. गेले दोन वर्षे माझा मुलगा त्यात भाग घेतोय. आमची गाडी अजून रिजनललादेखील गेली नाही; पण त्याला आवड म्हणून त्यातली एक दोन पुस्तकं वाचणे, थोडंफार volunteering करणे हे मीही करते. 

यावर्षी मात्र शाळा सुरु व्हायच्या आधीच हा वर म्हटला तो नन्नाचा पाढा ऐकायला येऊ लागला आणि कुठलं पुस्तक काय वगैरे मनात यायला लागलं. तरीही प्रत्यक्ष पुस्तक हातात यायला सप्टेंबर उजाडलाच.

George पुस्तकाचं इतकं साधं कव्हर मी पाहिलं नाही. फोटोत दाखवल्याप्रमाणे पांढऱ्या पार्श्वभूमीवर वेगवेगळ्या रंगात रंगवलेलं प्रत्येक अक्षर आणि o मधून अर्धवट दिसणारा एक लहान चेहरा. नीट पाहिलं तर हे रंग LGBT सपोर्टवाला झेंडा असतो तेच रंग. मागच्या पानावर  Be Who you Are च्या o मधेही तोच चेहरा. त्याखालचा अल्पपरिचय वाचला आणि त्याने चित्र बरचसं स्पष्ट झालं; शिवाय जेनीची प्रतिक्रियादेखील आठवली. पुस्तक वाचायला हवं हेही तितकंच पक्कही झालं. OBOB रद्द वगैरे न झाल्याने मुलाने आधीच पुस्तक वाचलंही होतं. त्याला ते खूप नॉर्मल वाटलं ही बाब मला फार महत्त्वाची वाटली.  

सध्या शब्दात सांगायचं किंवा भांडाफोड करायची तर जॉर्ज नावाचा एक मुलगा जनसामन्यासाठी मुलगा असला तरी स्वतःला मुलगा न समजता मुलगी समजत असतो. किंबहुना आपण मुलगीच आहोत याची खात्री तिला असते. अशा मुलीचं आपल्या कुटुंबीयांना आपलं मत पटवून देतानाची ही कथा. सम्पूर्ण कथेत जॉर्जचा उल्लेख "ती (she)" म्हणूनच केला आहे हे उल्लेखनीय आहे. 

जॉर्ज न्यू यॉर्क राज्यात आपली आई आणि मोठा भाऊ स्कॉट यांच्याबरोबर राहत असते. तिचा  बाबा फियोना नावाच्या एका बाईबरोबर लग्न करून पेन्सिल्व्हेनियामध्ये राहत असतो. पुस्तकाच्या सुरुवातीला जॉर्ज मुलींची चित्र असणारी लपवलेली मासिकं पाहताना तिचा भाऊ स्कॉट दारावर टकटक करतो कारण त्याला जॉर्जच्या खोलीतलं बाथरूम वापरायचं असतं. तिला दार उघडायला वेळ लागतो कारण ती मासिकं पुन्हा लपवायची असतात पण रूम वापरून झाल्यावर स्कॉटला ती गंमत माहित झाल्याने तो "I won't tell Mom. I will let you get back to thinking about girls", म्हणून चिडवून जातो तेव्हा जॉर्जला खरं तर मी दुसरं कुणीतरी असायला हवं ही इच्छा होते. या मासिकातल्या मुली म्हणजे तिच्या मैत्रिणी होत्या. तिला प्रकर्षाने आपण त्यांच्यासारखं मुलगी असायला हवं असायचं. कधीतरी ही मासिकं फेकली पाहिजेत हेही तिला माहीत होतं पण ते तितकं सोपं नव्हतं. 

नेहमीप्रमाणे शाळा सुरु असते आणि इ.बी.व्हाईट यांचं "शार्लट्स वेब" हे पुस्तक मिस उदेल चौथीच्या वर्गात वाचून घेतात. शेवटच्या भागात शार्लट ही कोळी जेव्हा मरते तेव्हा जॉर्जला अश्रू आवरत नाहीत. याबाद्दल त्याच्या वर्गात असणारे रिक आणि जेफ त्याची टिंगलपण करतात. नन्तर जर्नलमध्ये याबद्दल मुलांना लिहायला लावताना बाई जवळ येऊन जॉर्जची चौकशी करतात. शाळेची एक प्रथा म्हणजे दरवर्षी वसंत ऋतूमध्ये पहिली ते चौथीची मुलं एकच पुस्तक वाचतात आणि चौथीचे दोन्ही वर्ग मिळून त्या पुस्तकाचं नाटुकलं खालच्या वर्गांसाठी सादर करतात. यंदा तो मान "शार्लट्स वेब" या पुस्तकाला जातोय.

पुढच्या आठवड्यात नाटकाची पात्रनिवड होणार म्हणून विकांताला त्याची तयारी करण्यासाठी जॉर्ज आणि त्याची बेस्ट फ़्रेंड "केली" तिच्या घरी भेटतात. त्याआधी तो केलीला आपलं रहस्य सांगण्याआधी नाटकाच्या विषयामुळे विल्बर (Wilbur , the dirty pig) ही पुरुष भूमिका करण्यापेक्षा शार्लटची स्त्री भूमिका करायची इच्छा प्रकट करतो. केलीच वय पाहता तिला त्यात काही विशेष वाटत नाही. तू ये बिनधास्त, आपण तयारी करू आणि आपल्या बाई तुला तीच भूमिका देतील असा विश्वास ती जॉर्जवर दाखवते. प्रत्यक्षात जॉर्जला ती भुमिका मिळत नाहीच शिवाय बाईंचा विश्वासघात केल्याचा ओरडा, रिक आणि जेफचे टोमणे हे सर्व होतं. बाई जॉर्जला विल्बर किंवा दुसरी कुठलीही पुरुष भूमिका द्यायला तयार असतात पण जॉर्ज मागच्या पटात मदतनीस म्हणून राहतो. शार्लटची भूमिका केलीला जाते. 

केलीला वाटतं जॉर्जला शार्लटची भूमिका मिळाली नाही म्हणून आता ती आपल्याशी बोलणार नाही पण त्याचवेळी मला मी मुलगी असल्यासारखं वाटतं हे आपलं गुपित जॉर्ज केलीला सांगतो. त्यावेळचा त्याचा केलीचा संवाद उल्लेखनीय आहे. या वयातली मुलं काय विचार करत असतील त्याचा लेखिकेने बरोबर विचार केला आहे. 

त्याचवेळी जॉर्जच्या आईला जॉर्जची ती मासिकं मिळतात आणि ती जॉर्जला सज्जड दम देऊन आई घेऊन टाकते. आता तिच्या या आभासी मैत्रिणीही नाहीश्या होतात. जॉर्ज दु:खी होते पण आईला आपल्या मनातला गोंधळ सांगायची वेळ अजून आली नसते. मग ती जेव्हा एका प्रसंगावरून तो गोंधळ आईला सांगते तेव्हा तीही केलीप्रमाणे ते चटकन स्वीकारते का? जॉर्जला आईला समजावण्यासाठी किंवा स्वतःसाठी शार्लटच्या भूमिकेचा वापर कसा होतो. यात शाळेतल्या बाई किंवा मुख्याध्यापिका यांची काय मतं असतात या सर्व प्रश्नांची उत्तर शोधायची तर मुळातून "जॉर्ज" हे पुस्तक वाचायला हवं. 



या पुस्तकाची लेखिका ऍलेक्स जिनो हिचं हे पहिलंच पुस्तक आणि तेही २०१७ साली प्रसिद्ध झालेलं आहे. याला लहान मुलांच्या पसंतीचे लेखकाच्या पदार्पणाचे पारितोषिक मिळाले आहे. (Winner of the Children's Choice Book Award for Debut Author of the Year) आणखीही काही पारितोषिके त्याला आहेत. इतर पुस्तकात न पाहिलेली एक गोष्ट म्हणजे पुस्तक संपल्यावर लेखिकेची छोटेखानी मुलाखतही आहे. ती स्वतः genderqueer आहे. म्हणजे मुलगाही नाही आणि मुलगीही नाही. तिला हा शब्दही वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी कळला. तिने हे पुस्तक लिहिलं जे तिला ती लहान असताना वाचायला आवडलं असतं. जॉर्जला "मेलिसा" जे तिचं आवडतं नाव आहे याने हाक मारा किंवा "ती" असा उल्लेख करा पण :तो" नाही याकडे तिचा आग्रह आहे. मेलिसा ही एक ट्रान्सजेंडर मुलगी आहे. ती मुलगी म्हणून मोठी होणार तेच तिला तिचं  शरीर यात अडकलं आहे (body is trapped or stuck in) वगैरे म्हणू नका हे ती आवर्जून सांगते. आणखीही माहितीपूर्णप्रश्नांची उत्तर यात आहेत. हे पुस्तक ज्या जॉर्जबद्दल लिहिलेलं आहे ती या दशकातील असल्यामुळे तिला अशा शरीराविषयी आणि इतर माहिती आंतरजालावर खुली आहे हेही इथे लक्षात घेणं आवश्यक आहे. 

एक आई म्हणून मी हे पुस्तक वाचलं कारण माझ्या मुलाच्या वयाच्या मुलामुलींनी जेंडर समजून घेताना समाजमनाचं भान ठेवायला हवं हे जे मला शब्दात शिकवता येणार नाही ते अशी पुस्तकं समजावू शकतील का? मुलांना आतापासून या विषयातील किती माहिती कळायला हवी म्हणजे त्यांचं बालपण न हरवता त्यांना ही माहितीही राहील हे मला हवं होतं. तिसरी ते पाचवीपर्यंतच्या मुलांनी वाचावं म्हणून OBOB च्या स्पर्धेसाठी हे पुस्तक लावलं आहे. मला वाचताना काही वावगं वाटलं नाही; उलट जॉर्जची मेलिसा होतानाची घालमेल कळली आणि तसंच तिच्या आईचीही. या स्पर्धेनिमित्ताने बरीच मुलं हा पुस्तकं वाचतील आणि आपली मतं बनवतील हे यशच आहे. वर उल्लेखलेली जेनी मात्र तिच्या धार्मिक भावनांच्या विरोधात असणारं हे पुस्तक तिच्या मुलाला वाचायला देणार नाही हेही जाताजाता.  

हा लेख मिसळ पावच्या यंदाच्या दिवाळीत प्रकाशीत झाला आहे त्याचा दुवा. 

#AparnA #FollowMe

Thursday, November 22, 2018

सात माळ्यांची कहाणी - तिसरा माळा

"जो जो वर जावे तो तो हवा थंड होत जाते", या थंड हवेला वेळ असतो; पण "हलणाऱ्या हवेला वारा म्हणतात", इतपत वारा लागावा असा हा तिसरा माळा. 

या माळ्यावर पूर्व-पश्चिमेला दरवाजा म्हणजे जिना चढून आलं तर समोरचंच घर. या घरात सावेकाका राहतात. खरं तर त्यांना मी आईशी बोलताना "उघडा माणूस" म्हणूनच संबोधायचे/ पण नंतर मलाच विचित्र वाटलं म्हणून झाली फ्लॅट क्रमांक पाहून आडनाव बघून ठेवलं. तर या फ्लॅटचं वैशिष्ट्य म्हणजे दरवाजा आणि सावेकाका कायम उघडे. नशीब आजकालच्या काळात मोठ्या दरवाज्याबाहेर एक जाळीचा दरवाजा असतो ते. पण त्या जाळीतूनही दिसेल, असे खुर्चीवर ते उघड्याने कायम बसलेले असतात. त्यांची कचऱ्याची टोपली बाहेर असते. तिच्यात कचरा टाकणे किंवा पेपर आत घेणे अशी कामे जाळीचा दरवाजा उघडून करताना निदान जाळीचा बनियन तरी घालावा? पण नाही. यांना सतत गरम होत असणार. तरी नशीब तिसरा माळा आहे. दार उघडल्यावर तरी वारा वाहतो. 

चाळीतून ब्लॉक आणि ब्लॉकमधून मग टॉवर अशी संक्रमणं होताना आपल्या अंगावर जाळीचं बनियनही न चढू देणाऱ्या सावेकाकांचं कौतुक करावं का राग हेही नीट कळत नाही. 

तिसऱ्या माळ्यावर सावेकाकांचं इतकं प्रस्थ की इतर बिऱ्हाड नसल्यातच जमा असं आपल्याला वाटावं. पण असं नाही. त्यांच्या बरोबर शेजारी कोण राहतं हे महत्वाचं नाही तर प्रसंग महत्वाचा. सावेनी उघड्या अंगाने दार उघडलं की या घरचा दरवाजा आतमध्ये उघडून खाड्कन पुन्हा लावला जातो. तसं पाहिलं तर हे घर त्यांच्या बाजूला म्हणावं तरी मध्ये एकमेकांचे दरवाजे दिसणार नाहीत असा भिंतीचा पुढे आलेला भाग आहे. पण हा दरवाजा आपटायचा प्रसंग मी तीन-चारदा तरी अनुभवला आहे आणि मला हे कोडं उलगडलं नाही. म्हणजे, तिकडे सावेकाकांनी खुर्ची सरकवून दरवाजा उघडणे आणि या घरातल्या "त्या"  व्यक्तीला त्याची चाहूल लागणे. काय योगायोग? पण मी म्हणते अशी दरवाजाची हानी करण्यापेक्षा त्यांना एखादा भोकवाला बनियन द्यावा पाठवून. कसे? 

ही दोन बिऱ्हाडं अशी. उरल्या दोन फ्लॅट्स मध्ये कोण राहतं असं ठळक पाहिलं नाही. चढून आल्यावर डावीकडे म्हणजे लिफ्ट जवळच्या दुसऱ्या घरातुन एक चिमुरडा मुलगा आत-बाहेर करताना दिसतो. साधारण नऊ-दहा वर्षांचा असेल. एकदाच तो आम्ही बाहेर जाताना मला त्यांच्या बाबांसोबत दिसला होता. खाली खेळताना भरपूर दंगा-मस्ती, आवाज करणारा हा गोट्या इतक्या शांतपणे आणि अगदी एकही प्रश्न न विचारता चालताना पाहून मला मात्र फार आश्चर्य वाटले. 

त्या फेरीत तो मला खाली फारसा दिसत नव्हता. मला वाटतं नुकतीच शाळा सुरु झाली असणार. त्यावेळी नेमकी माझी मुलं माझ्याबरोबर होती. म्हणून मी हसून त्याच्याशी संवाद साधायचा प्रयत्न केला होता. "काय रे? आजकाल खाली कुणी खेळताना दिसत नाही? नाही, माझी मुलं पण खेळली असती." मी चेहरे वाचून स्पष्टीकरण. अर्थात समोरून काहीच प्रतिसाद नव्हता. Do not talk to strangers, घरी शिकवलं असणार. 

त्यानंतर त्या गोट्याच्या बाजूच्या घरात म्हणजे लिफ्टजवळच्या घरात कोण राहातं हा प्रश्नच मला पडला नाही. कदाचीत भाडेकरू किंवा सकाळी लवकर बाहेर पडून रात्री खूप उशीरा येणारे चाकरमानी असावेत. आपल्याला काय? 

शेजारधर्म वगैरे पुस्तकी भानगडी प्रमाण न मानणारा, आहे तो वारा झोकात खाणारा असा हा तिसरा माळा.

#AparnA #FollowMe
     

Saturday, October 27, 2018

सात माळ्यांची कहाणी - दुसरा माळा

चढून जाऊ शकणारा, उंच तरी त्यातल्या त्यात बरा म्हणजे दुसरा माळा. दुसऱ्या माळ्यावर चार बिऱ्हाड आहेत. चारी वन बी एच के आहेत. त्यातील चढताना जिन्याजवळचं बिऱ्हाड विंचवाचं आय मिन भाड्याचं. 

सध्यातरी तिथे एक गुजराती कुटुंब राहतं. त्यातल्या गोलमटोल मुलगा दुपारी शाळेतून आल्यावर बहुदा एकटा असतो किंवा त्याची आई झोपा तरी काढत असावी. "मैं रोज स्नॅक्स घर पे ही मंगाता हूँ", हे त्याचं बोलणं एकदा लिफ्टमध्ये मी ऐकलं आणि अवाक झाले. त्याचं आकारमान पाहून याने खरं तर चढ-उतार केली तर बरं असा एक टिपिकल "आई" विचारही माझ्या मनात येऊन गेला. असो. 

त्यांच्या बाजूच्या घरात कोण राहतं यापेक्षा त्यांच्या वृत्ती, याविषयी संपूर्ण इमारतीत कुतूहल आहे. मागे बरेचदा लिफ्ट उगाच वरखाली होते असं लक्षात आलं. शिवाय ती वरचेवर बंदही पडायला लागली तेव्हा जी काही तपासणी, मेंटेनन्स कम्पनीच मत वगैरे सोपस्कार झाले, तेव्हा कुणीतरी मुद्दाम लिफ्टची बटणं दाबून पळ काढतं असं लक्षात आलं. आता हा आरोप सर्वानुमते या घरावर कशाप्रकारे आला ते मला नेहमी इथे राहत नसल्याने माहित नाही. पण कुणीतरी पहिले असेल वा त्यानंतर लावलेल्या कॅमेरामध्ये तो आला असेल. तेव्हापासून "तो माणूस" हा एक वाक्प्रचार इमारतीत अस्तित्वात आला. हा "तो माणूस" मी/इ आजतागायत "तो माणूस" म्हणून पाहिला नाही. पण "तो" आहे याची जाग जशी लिफ्ट देते, तसेच इमारतीतील माणसे एकमेकांशी बोलताना किंवा विशेष करून "ए जी एम" ला दहा मिनिटे तरी "तो माणूस" विषयावर बोललं नाही तर ती मीटिंगचं फाऊल धरली जाईल असं वाटते. 

राहिले दुसरे दोन फ्लॅट, त्यातील एकातला "बाबा" इतरवेळी साऊथ आफ्रिकेला अकाउंट्सचे प्रोजेक्ट्स करतो आणि सुट्टीवर फक्त घरी येतो. आई बहुतेक कामाला जाते. हा "बाबा" घरी असला कि हे कुटुंब जवळजवळ दररोजच संध्याकाळी नटून-थटून (अर्थात त्यांच्या आई) बाहेर जेवायला किंवा गाडी घेऊन फिरायला जातात. यांना एकच मुलगा आहे आणि तो दिसायला/वागायला तरी अतिशय सभ्य/अभ्यासू वाटतो. 

चौथं, म्हणजे चढायच्या दरवाज्याजवळच्या कुटुंबाबद्दल काही कळलं तर मलाच सांगा. मी कितीतरी वेळा जिना उतरून जाते. पण इथे काही हालचाल पाहिली नाही. नाही म्हणायला एक कामवाली बाई काहीवेळा बाहेर येताना दिसते. 

थोडा फार हॅप्पनिग, थोडा कनिंग असा हा दुसरा माळा. आपण वारा खाणाऱ्या वरच्या मजल्यांवर नाही म्हणून असूया की लिफ्ट बंद पडली तरी आमची चढ-उतार सोपी आहे याचा आनंद याच्या कात्रीत अडकलेला. माळा खात्री आहे बऱ्याच ठिकाणचे दुसरे माळे असे अधांतरी लटकणारे असतील. नाही? 

Tuesday, October 2, 2018

सात माळ्यांची कहाणी - पहिला माळा

रिबिल्डींग प्रोजेक्ट्समधल्या इमारतींचा थोडा अभ्यास केल्यावर आमच्या टीमच्या असं लक्षात आलं की पहिल्या माळ्यावर घर घेणाऱ्याचे काही विशेष प्रकार आहेत. सर्वात पहिलं आधी जे लोकं तळमजला किंवा पहिला माळ्यावर राहत होते त्यांच्या नशिबात  शक्यतो पहिला माळा येतो. काही कुटुंब बरेचदा पुढचा विचार करून पुढे मागे जिना चढावाच लागला तर पहिला माळा बारा म्हणून हाच माळा पसंत करतात (आणि मनातल्या मनात कधी लिफ्ट बंद पडते याची वाट पाहतात - सातवा माळा उवाच).काही कुटुंबाना खरं तर वरचा कुठलाही माळा चालणार असतो किंबहुना हीच एक संधी आहे असं समजून त्यांनी बिल्डरसोबत आधीच बोलणी केलेली असते पण प्रत्येक माळ्यावर चौरस फुटाचा भाव वाढतो हे ऐकताच त्यांनी पाय मागे घेतला असतो. 

आमच्या इमारतीत प्रत्येक माळ्यावर थोड्याफार फरकाने सारखे असे चार ब्लॉक्स आहेत. पहिला माळाही तसाच. फक्त चारपैकी तीन कुटुंब मालक राहणारी आणि एक घर भाड्याने. पैकी एका घरात एक बहीण भाऊ शांतपणे राहतात तर एका कुटुंबात एक ज्येष्ठ नागरीक आजी आपल्या कुटुंबासहित असतात. आजी अधे मध्ये आजारी पडल्यामुळे इमारतीत कधीही ऍम्ब्युलन्स येते आणि जेव्हा केव्हा ती येणार असते इमारतीचा वॉचमन युद्धभावनेने ज्याला त्याला खाली ते सांगत राहतो. त्याचा उद्देश जरी खाली कुणाची गाडी किंवा ट्राफिक येऊ नये असला तरी आजकाल इतरांना मात्र त्याची लगबग "लांडगा आला रे आला" सारखी वाटते. 

बहीण भावांची जोडी कुणालाही एकत्र दिसत नाही पण ते तिथे असतात. पैकी भावाची नोकरी फिरतीची आहे पण AGM साठी मात्र भाऊ नेहमी वेळ काढतो. या भावाने यावं असं बरेच लोकांना वाटतं कारण सोसायटीचा जुना जाणता मेंबर म्हणून बरेच पैशाचे व्यवहार त्याला चांगले माहीत आहेत. त्यात काही चांगल्या सुधारणादेखील तो सुचवतो आणि त्या मान्यही होतात. फक्त संचालक मंडळावर यायला मात्र याचा नकार असतो. माझी सही हवी असेल तर आठवडाभर थांबावे लागेल हे एक नेहमीचं कारण पुढे केलं जातं. त्यांना वेळेवर स्वतःची महिन्याची बिलं देखील भरता येत नाही. सोसायटीचा मेंटेनन्स तर ते सहा महिन्यांनी एकदा भरतात. त्यांना मंडळावर घ्यायचा मूळ उद्देश त्यांनीच वेळेवर बिलं भरावीत असा असावा असा संशय घ्यायला इथे काहीही हरकत नाही. 

तिसरं घर नक्की कुणाचं हे मला तरी कळलं नाही पण या घरच्या बाई आपल्या घरी पाळणाघर चालवतात असं लक्षात आलं. त्यांचा हॉल नेमकं समोरच्या रस्त्याकडे तोंड असलेला आहे. सकाळी पहिला माळा फार बिजी असतो. बाळाला घेऊन एक बाई नेहमी जिना चढून जातात. हातात बाळ, त्यांची ऑफिसची एक आणि बाळाची एक असा दोन बॅग्ज एवढं सगळं घेऊन लिफ्टचं दार उघडणं कठीणच म्हणा. आणखीही दोन तीन जण आपल्या मुलांना या घरात ठेवून जातात. दुपारी कुणाचं बाळ रडलं तर आजींची झोपमोड होत असेल अशी मला आपली उगीच काळजी.  

उरलेलं चौथं  बिऱ्हाडं दर अकरा महिन्यांनी बदलत असल्यामुळे कुणाला फार लक्ष द्यायला वेळ नसतो. फक्त या अकरा महिन्यात सामानाच्या चढ-उतारीत इमारतीची लिफ्ट त्यावेळीस बंद पडते असं लक्षात आल्यावर सरसकट सर्वांनाच जड सामान लिफ्टमधून वर खाली करू नये हा नवा नियम लागू करण्यात आला. 

बाकी ती पाळणाघरातली लगबग सोडली तर तसा पहिला माळा शांतच म्हणायचा. अगदी उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मुलांनी पाणी मागितलं तर आजी नाही म्हणणार नाहीत किंवा त्याची तक्रारही नाही. ती बहीण भावाची जोडीदेखील शांतताप्रिय. पाळणाघराचं दार तर फक्त मुलांच्या वाहतुकीच्याच वेळेत उघडतं  आणि बंद होतं असा दाट  संशय. तर  ते बिलाचं सोडलं तर मला वाटतं असा माळा मिळणं हे या इमारतीचं भाग्यच.     
   


Thursday, September 13, 2018

सात माळ्यांची कहाणी - तळमजला

तळमजला हा एक पूर्वीच्या इमारतीतील नांदता माळा नवीन टॉवरच्या मालकांनी भावी गाडयांची पार्किंग नावाखाली खरं तर खाऊन टाकला आहे. काही सुरुवातीच्या इमारतीत ज्यांना एकंदरीत चढणे मग ते लिफ्टने का असेना वेळखाऊ काम वाटते अशा ठिकाणी बहुतेक तळमजले शिल्लक आहेत पण ते फार मोजके ठिकाणी. मुंबईत घरटी एक चारचाकी आणि प्रत्येक डोई निदान एक दोन चाकी अशी वाहनसंख्या आल्यामुळे तळमजले नकोच असा एक संघ असावा अशी शंका वाटते इतकं पार्किंग नावाचं प्रस्थ बिल्डर आणि मालक लोकांनी जोपासलं आहे. 

"अरे तेव्हा लक्षात आलं असतं तर आधीच पार्किंगचे दोन लॉट घेतले असते आणि नाही त्या केसकरला अद्दल घडवली असती तर नावाचा श्रीकांत नाही" वगैरे डॉयलॉग ऐकू आले म्हणजे पूर्वाश्रमीचे तळमजलेकर असावेत हे हमखास समजून घ्यावं. खरं तर इथे तळमजलेकर हे आडनाव का असू नये असेही अस्मादिकांना वाटते पण ते असो. 

तर पार्किंगमुळे तळमजला आपलं पूर्वीचं अस्तित्व गमवून वगैरे बसला नाही तर आता त्याला एक वेगळाच आयाम प्राप्त झाला आहे. त्यात मुख्य मालक म्हणजे इमारतीचे किमान दोन किंवा असतील तितके वॉचमन उर्फ गुरखे अरे पण हे काम आता सिक्युरिटी एजन्सी नामक संस्थेकडे गेल्यामुळे गुरखे नामशेष झाल्यासारखेच मला या ट्रीपमध्ये तरी वाटले. असो उगाच डिस्क्रिमिनेशन नकोच. तर हे नवे मालक तळमजल्याला प्राप्त झाल्यामुळे या मजल्यानेच कात टाकली. 

एका कोपऱ्यात सोसायटीचं (कधीतरी) रविवारी वगैरे आणि मुख्य AGM ला उघडणारं ऑफिस आणि दुसरीकडे साधारण मध्यभागी एखाद्या पिलरला धरून वगैरे बांधलेलं वॉशरूम जे या दोन मालकात शेयर होणार आणि मध्येच कुणाचं लक्ष नाही असं समजून एखादा त्यांचाच मुंबईत नवा असलेला नातेवाईक पोटभाडेकरू म्हणून येऊन वापरतही असेल. अर्थात ही बातमी ज्या क्षणी सोसायटीतला चाणाक्ष सदस्य माहित करून घेतो त्या क्षणी मालक बदलले जातात हे सांगणे नलगे. 

तर हे वॉचमन लोक या जागेला ठेवले तर स्वच्छही ठेवतात; नाही असं नाही पण मुख्य पाणी भरमसाठ वापरतात हे एक जाता जाता लक्षात आलेलं ठळक वैशिष्ट्य. बरं सगळी इमारत यांच्या भिस्तीवर त्यामुळे कोण त्यासाठी त्यांना बोलणार अशी सातही माळ्यावरच्या लोकांची श्रद्धा. 

इथेच पार्किंग नामक ठिकाणी बऱ्याच गोष्टी चालतात. नाही नाही इमारतीतली प्रकरणं वगैरे नाही ते सगळं जुन्या चाळीतल्या अडगळीतल्या जागी. आजकाल त्यासाठी खास जॉगर्स पार्क वगैरे आहेत असं ऐकते. 

इथे कुणाच्या गाडीवर प्रेम आपलं ते राग काढणे किंवा आपल्या पार्किंगच्या जागेत दुसऱ्याची गाडी तसूभरदेखील आत आली तर लगेच वर वॉचमनतर्फे निरोप पाठवणे आणि मुख्य म्हणजे कधी आपण चेयरमन किंवा सेक्रेटरी असलो (किंवा नसलो तरी) समोरच्या बाजूला थोड्या वेळासाठी गाडी पार्क करून मग बाथरूममध्ये जाऊन ती गाडी विसरून जाणे असे प्रकार तळमजल्याची रंगत वाढवतात. 
 
अशा काही घटनांमुळे तळमजला तास नांदताच असतो पण खरी गंमत असते ती संध्याकाळी.  तेव्हा इमारतीतली मुलं तिथे (व्हिडीओगेम्स मधून वेळ मिळाल्यास) खेळतात आणि त्यांच्या आई-बाबा किंवा आजी वगैरे इमारतीकर जर आधीपासूनचे शेजारी असतील तर आणि नसतील तरीही गप्पा-गॉसिप करतात. त्यांच्या आवाजाने तळमजला थोडा सुखावतो. नाहीतरी आधी खाली राहत असलेल्यांच्या वऱ्हांड्यात या गप्पा रंगायची त्याला सवय असते. 

याला अपवाद पावसाळा. कारण तेव्हा शक्यतो कुणी उगीच चकाट्या पिटायला खाली उतरत नाहीत. मग शांत पडून राहणे हे एकच सत्य या मजल्याकडे उरतं. आजकाल तर मॉल  आणि रात्री उशीरा बाहेर खाणे संस्कृती आल्यापासून तर तळमजला आमच्यासारख्या एन आर आय लोकांच्या मुलांच्या गडबडीची वाट पहात राहोत असे म्हणतात. खरं खोटं त्या इमारतीला किंवा वॉचमनला माहित. तोही रात्रीचा झोपण्यासाठीच वापर करत असेल तर मात्र हा मजला सर्वार्थाने दुःखी मजला म्हणता येईल. अर्थात पुन्हा बाकीचे इमारतीकर आपापल्या चाळीशी आणि पन्नाशीतून बाहेर येतील आणि खाली पेन्शनर म्हणून (टवाळक्या करत) बसतील तेव्हा खरी गंमत पुन्हा सुरु होईल अशा आशेवर तळमजला पुराण संपवते. 

  #AparnA #FollowMe

Thursday, September 6, 2018

सात माळ्यांची कहाणी : पार्श्वभूमी

आम्ही पडलो "बटाट्याच्या चाळी"चे भक्त, वाचक. जसजसे चाळकरी मुंबईबाहेर ब्लॉक सिस्टीममध्ये जाऊन राहू लागले तसं आता याविषयी कुणी लिहिलं तर बरं असा विचार मनात आला. अर्थात तो शोध घेणार तेवढ्यात उपनगरात वारं वाहू लागलं वाढीव चटईक्षेत्राचं. हे गाजर कितपत पचनी पडलं काही कल्पना नाही कारण अस्मादिकांचं ना कुठे मुंबईत चाळीत मालकी हक्काचं वास्तव्य, ना उपनगरात ब्लॉकसिस्टीम मध्ये घर. तरी सद्यस्थितीत ज्या झपाट्याने हे सात- आठ मजली टॉवर्स उभे  राहिलेत आणि काही ठिकाणी तर तेही पडून त्याच्या दुप्पट उंच बेभरवशाच्या इमारती उभ्या राहताहेत, ते पाहता आणि काही समविचारी लोकांशी चर्चा करताना सात माळ्यांचा आपण पाहिलेला इतिहास लिहावा अशी एक कल्पना पुढे आली. 

तळमजला धरून वरचे माळे यांचा आपसात आणि स्वतःशी एक संवाद सुरु असतो. हे माळे आपल्याला काही सांगू पाहताहेत असं प्रत्येक मुंबई वास्तव्यात मला प्रकर्षाने जाणवतं. यात गच्चीदेखील आली पण गच्चीबद्दल अप्रतिम आठवणी पु.ल. काकांनी लिहून ठेवल्यात त्यात ढवळाढवळ करण्याची खरंच काही गरज नाही, हे इथे वेगळे सांगायला नको. 

तर अशीही छोटीशी पार्श्वभूमी या सिरीजविषयी. विषय तसा आद्य मराठीत सेन्सिटिव्हच आहे. मुळात कुठले टॉवर म्हणजे उपनगरातही मराठी डॉमिनंट ते इतर प्रांतीय वगैरे भेद टाळून हे कसे मांडावे हा प्रश्न आहेच. शिवाय चाळी/इमारती पाडून मोठ्या झालेल्या या इमारतीत एक नवीन मालक "इन्व्हेस्टमेंटचं घर" नावाने निर्माण झाला. या घरात येणारा भाडेकरू मार्गाने येणारा वर्ग, त्या संसाराबद्दल दर अकरा महिन्यांनी नवीन लिहावे का? हाही एक प्रश्न होताच. वाचकांची, एकंदरीत ब्लॉगवाचनाची सद्य परिस्थिती पाहता प्रत्येक मला पाच ओळीत उरकावी असाही एक प्रस्तावआला होता. त्याकडे निव्वळ प्रॅक्टिकल डिफिकल्टीजमुळे लक्ष देता आले नाही. म्हणजे सगळी सिरीज आधीच पाच ओळीत तयार करणे हे मोठे जिकिरीचे काम आले. तर इथवर वाचताना बोअर झाले नसेल अशी अपेक्षा करून "माझिया मना" सादर करत आहे "सात माळ्यांची कहाणी". 

ही इमारत आहे एका पश्चिम उपनगरातील. इथे सर्व विचारांची, वयांची कुटुंबे नांदतात. सोसायटी नामक नॉन-प्रॉफिट, लोकांच्या कल्याणासाठी, लोकांनीच चालवलेली संस्था इथेही आहे. सण साजरे करण्यासाठीचा उत्साह, लिफ्टचा नव्यानेच वापर करणारे काही आणि त्यामुळे होणारे गोंधळ वगैरे सर्व इथेही आहेत. पैकी काही विशिष्ठ अनुभव मांडण्याचा हा एक प्रयत्न. कुणाचीही खिल्ली उडवण्याचा यात अजिबात हेतू नाही. यावरून प्रेरणा घेऊन काही वाचा ब्लॉगर्सना आपल्या सोसायटीची सिरीज लिहायची प्रेरणा मिळाल्यास "शुभस्य शीघ्रम". 

एन्जॉय करूया सात माळ्यांची कहाणी.  #AparnA #FollowMe